"İmperator [I Pyotr] Dərbənddə olduğu müddətdə bir leytenant və bir neçə başqa xidmətçini dəniz yolu ilə Bakı şəhərinə səfir kimi göndərdi. Bu səfarətin məqsədi, Bakı əhalisini ona tabe olmağa sövq etmək və İmperatoru özlərinin himayədarı etmək niyyəti var idi. Lakin bu səfirlər oradan qayıdıb bildirdilər ki, Bakı sakinləri onların gəmidən düşüb şəhərə girməsinə icazə vermirlər və özlərini müdafiə edəcəklərini və başqa qorunmaya ehtiyac duymayacaqlarını bildirdilər.
Hər halda, İmperator belə bir uyğunsuz cavabdan əsəbiləşdi və üstəlik, niyyəti orq keçmək, Bakını ələ keçirmək və eyni zamanda Dağıstanda hakimiyyətini tam şəkildə ələ keçirmək idi. Lakin, şəraitin qarışıqlığı səbəbindən o, yürüşünü Dərbənd şəhərindən uzağa keçmədi və aşağıdakı səbəblərə görə oradan Rusiyaya qayıtmaq qərarına gəldi: birincisi, İranda hakimiyyəti zorla ələ keçirən Mahmud Qalidjay [Gilzai] böyük gücə çatmış və ziyan verirdi. İkincisi, Şah Təhmasibin kömək üçün müraciətindən sonra dəniz yolu ilə Rəştə göndərilən on min nəfərə qədər əsgərdən ibarət dəstə döyüşə girən farslar tərəfindən düşmənçiliklə qarşılandı. Kömək istəyi ilə gələn İsmayıl Bəyin Rusiya ilə bağladığı müqavilə rədd edildi. Üçüncüsü, Həştərxandan ordu üçün lazımi təchizat və avadanlıqla üzən gəmilər dənizdə qəzaya uğradı. O dövrdə Dağıstanda ərzaq və taxıl qıtlığı olduğundan, ordunun qaçılmaz olaraq çətinliklərlə üzləşəcəyi məlum oldu. Bir neçə gün Dərbənddə qaldıqları müddətdə süvari dəstələri Dərbənddən Quba çayına, Bilbiləçaya qədər uzanan kəndləri talan etdi, əmlaklarını ələ keçirdi və onları dağıtdı. Artıq başqa yerlərdən Dərbəndə ərzaq və taxılın gəlməsi ehtimalı yox idi: şəhərin və ətraf ərazilərin əhalisi aclıq və hər cür fəlakətlərlə üzləşirdi. Buna görə də, Dərbənd qalasında üç minə qədər əsgəri qarnizon kimi qoyan imperator, qalan qoşunların oradan Rusiyaya qayıtdığını elan etdi. Bu əmrə uyğun olaraq, o, hicri təqvimi ilə 1134-cü ildə, yəni 1722-ci ildə, sentyabrın əvvəlində Dərbənddən yola düşdü.

Q. Əlqədari, "Asari-Dağıstan"
"Şəkil: qravüra tərəfindən Alman səyyahı Samuel Gottlieb Gmelin Bakını təsvir edir"
Azərbaycan Türkü
TEREF