Çingiz Xan: "Sən mənim karvanımı məhv etməyə və səfirlərimi edam etməyə cəsarət etdin! Otrar divarlarının səni qəzəbimdən xilas edəcəyini düşünürdünmü? İndi şəhərin xarabalığa çevrilib, xalqın ölüb və sən qarşımda diz çökürsən. Gözlərini və qulaqlarını qaynar gümüşlə dolduracağam ki, əbədi kor və kar olasan və adın unudulacaq!"
Kair Xan (fatehin gözlərinə birbaşa baxaraq): "Üzümü gümüşlə doldurub bədənimi məhv edə bilərsən, amma ruhumu fəth edə bilməzsən. Özünü kainatın ağası və yeri titrədən hesab edirsən, amma sən sadəcə ölümlü bir insansan, kədər və göz yaşı daşıyıcısısan. Nə yer, nə də göy sənin qaniçən ruhunu qəbul etməyəcək və sümüklərini hər hansı bir dilənçinin sümükləri kimi qurdlar yeyəcək! Otrar xəyanət üzündən süqut etdi, amma müqavimətimizin xatirəsi əbədi yaşayacaq və adınız tarixdə yalnız lənət kimi qalacaq!"
***
Münaqişənin səbəbi: 1218-ci ildə Kahir xan (Xorazm müsəlman dövlətinin bir hissəsi olan sərhəd şəhəri Otrarın hökmdarı) Çingiz xanın karvanından olan tacirləri casusluqda şübhəli bildi və onların qırğınını əmr etdi. Bu, Orta Asiyaya dağıdıcı monqol işğalı üçün rəsmi bəhanə oldu. Çingiz xanın tarixi və tərcümeyi-halını araşdıran bir neçə alimə görə, karvan həm kəşfiyyat missiyası, həm də təxribat xarakterli idi.
Otrarın beş aylıq mühasirəsindən sonra, Kahir xanın rəhbərlik etdiyi şəhər müdafiəçilərinin uzun mühasirədən yorulduğundan və yemək və su ehtiyatlarını tükəndirdiyindən istifadə edən bir xain gizlicə qapıları açdı. Kahir xan öz qalasının damında sona qədər vuruşdu. Cəsarətindən heyran olan və eyni zamanda qəzəblənən Çingiz xan onun edamını mürəkkəb bir şəkildə əmr etdi: boğazına əridilmiş gümüş tökdü.
Mühasirəyə alınmış Otrarın qapılarını monqollara açan xain yerli sakin olduğu ortaya çıxdı (Muxtar Şahanovun əsərində... "Otrar Poeması" kitabında o, Karaşoki adı ilə görünür). İşğalçılar şəhərə basqın edərək şəhər əhalisinin əksəriyyətini öldürdülər. Lakin düşməni içəri buraxan xaini acınacaqlı bir aqibət gözləyirdi: o, sağ qalmadı, əksinə atasının əmri ilə hücuma komandanlıq edən Çingiz xanın böyük oğlu Cuçinin əmri ilə edam edildi.

***
Yaddaş: Qazaxıstan mədəniyyətində və bütün Orta Asiyada Kairo xan son anlarında belə fatihə qarşı baş əyməyən sarsılmaz cəsarət simvolu olaraq qalır.

Böyük Çöl Köçəriləri