Dünya tarihinin en ünlü seyyahlarından biri olan İtalyan gezgin Marco Polo, 1260-1290 yılları arasında Asya kıtasına kapsamlı bir seyahat gerçekleştirmiştir. Bu yolculukları sırasında kaleme aldığı anıları, dönemin Avrupası için Doğu dünyasını tanıtan en önemli kaynak haline gelmiştir. Bahsi geçen tarihi harita, Marco Polo’nun seyahat güzergâhı ile birlikte, o dönemde Asya’nın kalbinde ve çevre bölgelerinde hüküm süren, kökenleri ve halkları itibarıyla Türk kültür coğrafyasına ait olan devletlerin yayılımını açıkça göstermektedir.
Harita detaylıca incelendiğinde, Asya'nın dört bir yanının Türk unsurları tarafından şekillendirildiği görülür:
Büyük Türkiye (Zagatay Hanlığı):
Asya’nın tam ortasında, bugün Doğu Türkistan (Uygur Özerk Bölgesi) olarak bilinen coğrafyada "Empire of Zagatai (Great Turkey)" ifadesi yer almaktadır. Haritada bu bölgenin doğrudan "Büyük Türkiye" olarak adlandırılması, bölgedeki baskın nüfusun, dilin ve kültürün tamamen Türk olduğunun en somut kanıtıdır. Çağatay Hanlığı olarak da bilinen bu yapı, ilerleyen dönemde Türk Timur Devleti'nin de üzerinde yükseleceği köklü bir Türk medeniyeti zeminini oluşturmuştur.
Kıpçak İmparatorluğu ve Altın Ordu:
Orta Asya’nın batısından Karadeniz’in kuzeyine kadar uzanan devasa topraklarda "Empire of Kipchak (Golden Horde)" sınırları belirtilmiştir. Karadeniz'in kuzeyindeki Türk kavimlerinden olan Kıpçaklar (Kumanlar), Altın Ordu Devleti'nin hem askeri gücünü hem de kültürel ve beşeri omurgasını oluşturarak bölgeyi uzun asırlar boyunca bir Türk yurdu haline getirmişlerdir.
İlhanlılar ve Selçuklular:
Haritanın güney ve batı aksında, İran topraklarında İlhanlı İmparatorluğu (Ilkhan Persia Empire), Anadolu coğrafyasında ise Anadolu Selçuklu Devleti (Seljuks) yer almaktadır. Selçuklular, Anadolu'yu tamamen Türkleştiren ana unsur iken; İlhanlılar ise zamanla içinde barındırdığı yoğun Türk nüfusu ve askeri unsurları sayesinde İslamiyet'i kabul ederek Türkleşmiş bir Moğol-Türk devletine dönüşmüştür.
Kubilay Kağanlığı (Yuan Hanedanı):
En doğuda yer alan bu imparatorluk, Moğol kökenli olmakla birlikte ordusunda, bürokrasisinde ve göç hareketlerinde çok yoğun miktarda Türk (özellikle Uygur ve Karluk) unsurunu barındırmış ve Doğu Asya tarihini derinden etkilemiştir.
Marco Polo’nun seyahat haritası ve tarihi kayıtlar, 13. yüzyıl Asya coğrafyasının adeta bir Türk Dünyası olduğunu tescillemektedir. Avrupalı haritacıların ve gezginlerin Orta Asya’yı doğrudan "Great Turkey" (Büyük Türkiye) olarak isimlendirmesi, bölgedeki Türk varlığının ve egemenliğinin uluslararası düzeyde kabul gören bir gerçek olduğunu ortaya koyar. Adriyatik'ten Çin Seddi'ne kadar uzanan bu topraklardaki Kıpçak, Çağatay, Selçuklu ve İlhanlı gibi siyasi yapılar, Türk milletinin cihanşümul devlet kurma yeteneğinin ve köklü tarihsel bağlarının en net göstergesidir.
Kaynaklar
Polo, Marco. Marco Polo'nun Geziler Kitabı (The Travels of Marco Polo). (Gezginin anılarında Orta Asya, Uygur bölgeleri ve Türk boylarının yaşamı, adetleri ve lisanları detaylıca aktarılmaktadır).
Grousset, René. Bozkır İmparatorluğu: Attila, Cengiz Han, Timur. Ötüken Neşriyat. (Çağatay, Altın Ordu, İlhanlı ve Timur dönemlerindeki Türk-Moğol devlet yapısını ve nüfus ortaklıklarını inceleyen temel eser).
Barthold, Wilhelm. Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler. Türk Tarih Kurumu Yayınları. (Haritada "Great Turkey" olarak geçen coğrafyanın tarihi ve etnografik yapısına dair akademik kaynak).
Dünya tarihinin en ünlü seyyahlarından biri olan İtalyan gezgin Marco Polo, 1260-1290 yılları arasında Asya kıtasına kapsamlı bir seyahat gerçekleştirmiştir. Bu yolculukları sırasında kaleme aldığı anıları, dönemin Avrupası için Doğu dünyasını tanıtan en önemli kaynak haline gelmiştir. Bahsi geçen tarihi harita, Marco Polo’nun seyahat güzergâhı ile birlikte, o dönemde Asya’nın kalbinde ve çevre bölgelerinde hüküm süren, kökenleri ve halkları itibarıyla Türk kültür coğrafyasına ait olan devletlerin yayılımını açıkça göstermektedir.
Akkoyunlu Türk Budunu