FİRUDİN CELİLOV’UN URMU TEORİSİ VE ESİK YAZITI ANALİZİ
"Tigin 23'ünde öldü, Esik Halkı'nın başı sağolsun" ifadesi, Urmu Teorisi ve Prof. Dr. Firudin Celilov’un dil bilimsel çalışmalarına göre kökten hatalı bir tarihsel yanılgıdır.
Celilov, 1970 yılında Kazakistan'da keşfedilen Esik Kurganı ve üzerindeki gümüş kâse yazıtı hakkında, popüler kültürde kabul gören yas içerikli okumaları tamamen reddeden bilimsel bir alternatif sunmaktadır.
Esik Kurganı’nda bulunan "Altın Elbiseli Adam" ve yanındaki gümüş kâse, Türk tarihini ve yazı dilini Orhun Abideleri'nden bin yıl geriye götüren en önemli keşiflerdendir. Ancak Celilov, buluntunun keşif aşamasından itibaren büyük akademik manipülasyonlara uğradığını belirtir. Sovyet tarih anlayışının bu yazıyı Türklerden uzaklaştırmak için "Arami alfabesi" olduğunu iddia ettiğini ve yazının yönünü ters çevirerek (sağdan sola) hatalı okuma şablonları geliştirdiğini savunur. Celilov, yazının gramatoloji kurallarına göre soldan sağa okunması gerektiğini ispatlayarak yeni bir perspektif sunmuştur.
Celilov’un "Urmu Teorisi" ve Esik Yazıtı analizi, geleneksel tarih tezlerini sarsan üç ana temele dayanmaktadır:
"Altın Adam" Değil "Altın Madam": İskeletin leğen kemiği yapısı, antropolojik fotoğraflar ve mezardan çıkan ayna, kolye, boya kutusu gibi nesneler, bu mezarda yatan kişinin 16-18 yaşlarında bir Saka kadın savaşçısı olduğunu göstermektedir. Bu durum, metni bir erkek prense ithaf ederek "Tigin" şeklinde okumayı en baştan geçersiz kılar.
Yazı Bir Ağıt Değildir: Saka kurgan geleneklerinde mezara ağıt metni bırakma kültürü yoktur. Kâsedeki yazı, mezarın kapatılması veya ölüm anı için değil; kâsenin kendi işlevi ve aidiyeti için önceden kazınmıştır.
"Eb" (Ev) Piktogramı ve Gerçek Okunuş: Yazının sonundaki sembol, Sümerler ve Ön-Türkler tarafından ortak kullanılan ve Eski Türkçe "eb" (ev/tapınak) anlamına gelen bir piktogramdır. Celilov, bu işareti merkeze alarak yazıyı soldan sağa şu şekilde transkribe etmiştir:
"Koço añısı ağ ebi / oquz er içiñ Uquskü çizib"
Bu okumaya göre metin, Doğu Türkistan’ın kadim Koço (Kuça) şehrindeki Oğuz erlerinin "ağ ev" (ak çadır) kültüründen ve bu yazıyı kazıyan "Uquskü" (veya okuma-yazma bilen katip sınıfını temsil eden Oqubegü) adlı şahıstan bahsetmektedir.
Urmu Teorisi çerçevesinde değerlendirildiğinde, Esik Yazıtı bin yıllar öncesinde Türk yazı sisteminin ve edebi dilinin çoktan olgunlaştığını kanıtlayan etnografik bir belgedir. Celilov'un teorisi, Sakaların Ön Asya (Urmiye Gölü çevresi) kökenli olduğunu ve buradan doğuya göç ederek bu medeniyet mirasını taşıdıklarını doğrular. Sonuç olarak; gümüş kâse üzerinde duygusal bir ölüm yası veya "baş sağlığı" mesajı değil, Türklerin 2500 yıl önceki şehir, göç, çadır kültürü ve kurumsallaşmış yazı alfabesi mühürlenmiştir.
Kaynaklar
CELİLOV, Firudin A. (2024). "Esik Yazısı", (Çev. Amin Namazlı), Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi (GTTAD), Prof. Dr. Eşref Buharalı Özel Sayısı, Kasım 2024, ss. 533-540.
AĞASIOĞLU, Firudin. (2021). Dastanlarda Türk Tarixi, Elm və Təhsil, Bakü
Firudin Celilov
Yeliz Kılıçaslan
Bahtiyar Aydın Показать меньше