Dünyada ənənəvi beşgünlük iş həftəsi anlayışı dəyişməkdədir. Həm dövlətlər, həm də şirkətlər “tam ştat” anlayışına yeni baxış gətirir. Məqsəd iş saatlarını azaltmaqla məhsuldarlığı qorumaq, işçilərin rifahını yüksəltmək və iş-həyat balansını bərpa etməkdir.

Dünya İqtisadi Forumunun məlumatına görə, 2025-ci ildə bir çox ölkələr qısaldılmış iş həftəsi modellərini ya sınaqdan keçirir, ya da genişləndirir. Nəticələr isə müsbətdir: daha keyfiyyətli iş, daha sağlam və motivasiyalı işçi qüvvəsi, daha balanslı həyat tərzi.

Bu dəyişiklik “istirahət üçün daha çox vaxt” ideyası deyil, bu, strateji məhsuldarlıq modelidir. Məqsəd: tükənməni azaltmaq, iqtisadi artımı qorumaq və əmək bazarını daha davamlı etməkdir.

Valyuta.az qısaldılmış iş həftəsini tətbiq edən 10 ölkəni təqdim edir.

1. Yaponiya

Tokioda bu il dörd günlük iş həftəsi pilot layihə kimi tətbiq olunub. Səhiyyə, Əmək və Sosial Rifah Nazirliyinin dəstəklədiyi bu islahat, işçi tükənməsinin qarşısını almaq və ailələrə daha çox vaxt ayırmaq məqsədi daşıyır. İlk nəticələr göstərir ki, daha az işləmək məhsuldarlığı azaldırmır, əksinə, artır.

2. Niderland

Avropada ən qısa iş həftəsinə malik ölkə hesab edilən Niderland yeni korporativ pilotlarla bu üstünlüyü daha da möhkəmləndirir. Şirkətlər xüsusən qadın işçilər üçün dörd günlük iş sistemini rəqabət üstünlüyünə çevirir.

3. Yeni Zelandiya

“Perpetual Guardian” kimi qabaqcıl şirkətlərin təşəbbüsü ilə Yeni Zelandiya bu modelin ən uğurlu nümunələrindən sayılır. Tədqiqatlar göstərir ki, iş saatlarının azalması məhsuldarlığı sabit saxlayır, işçilərin rifahını isə artırır.

4. Böyük Britaniya

2023-cü ildə keçirilən milli pilotdan sonra Britaniyada 60%-ə yaxın şirkət dörd günlük iş sistemini daimi tətbiq edib. Nəticə daha az iş saatı, daha yüksək motivasiya və əməkdaş məmnuniyyəti.

5. İspaniya

Hökumət tərəfindən maliyyələşdirilən dörd günlük iş həftəsi layihəsi ölkədə müsbət nəticə verir. Şirkətlər iş saatlarını azaltsalar da, məhsuldarlıq səviyyəsini qoruyublar. Bu, İspaniyanın “iş və həyat harmoniyası” mədəniyyəti ilə tam uyğun gəlir.

6. İrlandiya

Dövlət dəstəyi ilə keçirilən 32 saatlıq iş həftəsi sınaqları göstərib ki, işçilər daha məmnun və məhsuldardır. Artıq bir çox şirkətlər bu təcrübəni daimi sistemə keçirməyi düşünür.

7. Finlandiya

Etimada və müstəqilliyə əsaslanan Finlandiya iş mədəniyyəti daha çevik modellərə keçir. Vaxtla deyil, nəticə ilə ölçülən iş sistemi ölkənin bərabərlik və rifah prinsiplərinə uyğunlaşdırılır.

8. Avstraliya

Xüsusən texnologiya və media sektorlarında aparılan pilot layihələr dörd günlük iş həftəsinin məhsuldarlığa mənfi təsir göstərmədiyini sübut edib. İttifaqlar da bu modelin geniş tətbiqinə dəstək verir.

9. İsveç

İsveç uzun illərdir iş saatlarının azaldılması ilə bağlı təcrübələr aparır. Yeni pilot proqramlar işçilərin rifahını artırıb və nəticələr sabit qalıb. Hökumət bu istiqamətdə yenidən maraq göstərir.

10. Kanada

Kanadada bu model hələ rəsmi qanuniləşməsə də, bir çox şirkətlər artıq qısaldılmış iş həftəsinə keçir. Bank və texnoloji sektorlar bu sistemi əməkdaşların saxlanılması strategiyası kimi qəbul edir.