İstanbul Boğazı’nın kıyısında yükselen Rumeli Hisarı, Fatih Sultan Mehmed tarafından 1452’de, İstanbul’un fethi öncesinde Boğaz geçişini denetlemek amacıyla yaptırıldı. Ancak bu güçlü savunma yapısının dikkat çekici bölümlerinden biri, toprağın altında uzanan tonozlu tüneldir.
“Gizli geçit” olarak anılan bu hattın yaklaşık 125 metrelik bölümü, restorasyon çalışmaları sırasında incelendi. Moloz taş duvarları, tuğla tonozu ve içindeki su izleri, yapının geçmişteki işlevi hakkında önemli ipuçları taşıyor.
Peki, burası gerçekten askerlerin kullandığı bir kaçış yolu muydu? Araştırmalar, tünelin su iletimi ve tahliyesiyle ilişkili olabileceğini gösteriyor. Korunaklı geçiş amacıyla da kullanılmış olması bir ihtimal olarak değerlendiriliyor; ancak yalnızca gizli bir askerî yol olduğunu söylemek için yeterli kanıt bulunmuyor.
Tünelin bütün bölümlerini doğrudan 1452’ye tarihlemek de doğru olmaz. Tuğla tonozda farklı dönemlerde gerçekleştirilen onarımlar, bu yeraltı hattının zaman içinde değiştiğini gösteriyor. Yapıyı inşa eden ustaların kimlikleri ve ilk düzeninin bütün ayrıntıları ise bilinmiyor.
Canlandırmamızda mevcut taş örgüsünü ve tonoz biçimini temel aldık. Modern metal parçaları ve döküntüleri kaldırarak duvarları daha sağlam, su yolunu işler durumda gösterdik. Zemin düzeni ve eksik ayrıntılar sanatsal yorumla tamamlandı; görsel, kesin ilk hâlin birebir belgesi değildir.
Peki, Rumeli Hisarı’nın altında uzanan bu dar ve karanlık tünelde yürümeye cesaret eder miydiniz?
Nihat Köklü
TEREF