Son yıllarda modern tarih yazımında ve özellikle ideolojik kaygılar güden Kürdoloji çalışmalarında, geçmişte hüküm sürmüş pek çok yerel hanedanın etnik kökeni üzerinde tahrifatlar yapıldığı görülmektedir. Bu iddiaların en yoğunlaştığı konulardan biri de 10. ve 11. asırlarda Diyarbakır (Âmid), Meyyâfârikîn (Silvan) ve çevresinde hüküm sürmüş olan Mervanoğulları (Mervaniler) Beyliği’dir.
Günümüzde Batılı tarihçilerin ideolojik yorumları ve yerel çevirmenlerin manipülasyonları neticesinde bu hanedan mutlak bir "Kürt Devleti" gibi takdim edilmektedir. Halbuki dönemin birincil tarihi kaynakları, coğrafi gerçekleri ve hanedanın kurumsal yapısı incelendiğinde, Mervanilerin aslen Kürt olduğuna dair en ufak somut ve kesin hiçbir delil bulunmamaktadır. Aksine, isim kökenlerinden bölgenin demografik yapısına kadar tüm veriler, bu topluluğun Arap kökenli bir idareye veya Emevi sülalesiyle bağları olan bir geçmişe işaret ettiğini göstermektedir.
Mervaniler isminin kökeni, doğrudan Emeviler Devleti zamanında hüküm süren Mervani sülalesine ve Arap isimlendirme geleneğine dayanmaktadır. 10. yüzyılda Diyarbakır dolaylarında idareyi eline alan bu topluluğun hükmettiği topraklarda baskın olarak Araplar, Ermeniler, Süryaniler ve az sayıda Rumlar yaşamaktaydı. Selçuklu Türkmenlerinin Anadolu’ya girişinden önceki bu dönemde, bugünkü Kurmançların bölgede yoğun bir nüfusa sahip olmadığı; tarihi kayıtlara göre Kürt grupların ancak Bitlis’in doğusu, Van Gölü'nün güneyi ve Kuzey Irak (Kandil etekleri) ile İran sınırlarında lokalize oldukları bilinmektedir. Nitekim Sünni Kurmanç nüfusunun Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya kitleler halinde yayılması çok daha sonra, Yavuz Sultan Selim döneminde bölgedeki siyasi ve mezhepsel dengeleri sağlamak amacıyla gerçekleştirilen sistemli iskan politikalarıyla mümkün olmuştur.
Bu konudaki en büyük Kürdoloji yalanı ve manipülasyonu, dönemin en önemli birincil kaynağı olan İbnü'l-Ezrak’ın eseri üzerinde yapılmıştır. İbnü'l-Ezrak tarafından kaleme alınan ve özgün adı Târihü’l-Meyyâfârikîn ve Âmid olan eser, bölge tarihini tarafsızca aktaran eşsiz bir kaynaktır. Ancak bu eser modern dönemde (özellikle Mehmet Emin Bozarslan gibi çevirmenler tarafından) Türkçeye kazandırılırken, orijinal metinde hiçbir şekilde "Kürt Devleti" ifadesi geçmediği halde kitap kasıtlı olarak "Mervani Kürtleri Tarihi" başlığıyla basılmış ve kamuoyu yanıltılmıştır.
Yine aynı metinlerde, 984 yılında Hamdaniler sonrasında Amed ve Meyyafarkin'deki otorite boşluğunu dolduran Ebü'l-Hasan (veya Ebu Şüca) Bâd bin Dostık’ın bağlı olduğu aşiret zikredilir. Metindeki orijinal adı "Harbunti" veya "Humeydi" olan bu aşiret ismi, çevirmen tarafından zorlama bir yorumla "Harputlu" şeklinde Türkçeye uydurulmuş ve "Harput’ta bir Kürt aşireti" tezi yaratılmaya çalışılmıştır. Oysaki o asırda Diyarbakır merkezinde dahi kayda değer bir Kürt nüfusu ve siyasi hegemonyası mevcut değilken, daha kuzeydeki Harput bölgesinde bu nitelikte bir yapının var olduğunu iddia etmek tarihi gerçeklerle tamamen çelişmektedir.
Mervanoğulları Beyliği, Abbasi otoritesinin zayıflamasıyla el-Cezire ve Yukarı Mezopotamya bölgesinde ortaya çıkmış, bölgedeki karmaşık etnik yapıyı (Arap, Süryani, Ermeni) idare etmiş yerel bir emirliktir. Batı merkezli Kürdoloji faaliyetleri, kendi tarih tezlerine yapay kökler ve devlet geçmişleri yaratabilmek adına Mervanileri aparmış ve tarihin en büyük tahrifatlarından birine imza atmıştır. Orijinal el yazmalarında ve İslam tarihçilerinin kayıtlarında geçmeyen "Kürt hanedanı" nitelemesi, tamamen siyasi ve ideolojik tercüme manipülasyonlarının bir ürünüdür. Diyarbakır, Van ve Musul hattındaki bu Arap-İslam bakiyesi idare, Anadolu'nun kapılarını açan Selçuklu Türkmenlerinin bölgeye gelişi ve fütühat hareketleriyle son bulmuştur. Dolayısıyla, Mervanilerin saf bir Kürt devleti olduğunu iddia etmek tarihi bir gerçek değil, modern bir Kürdoloji kurgusudur.
Kaynaklar
İbnü'l-Ezrak el-Farıkî, Târihü’l-Meyyâfârikîn ve Âmid (Tahrif edilerek "Mervani Kürtleri Tarihi" adıyla basılan özgün coğrafya ve şehir tarihi el yazması).
İbnü'l-Esîr, el-Kâmil fi't-Tarih (Dönemin bölge aşiretleri, Hamdaniler ve Mervanoğulları ilişkilerini aktaran genel İslam tarihi kaynağı).
İbn Haldun, Kitâbü'l-İber (Tarih-i İbn Haldun) (Bölgedeki Ekrad/göçebe toplulukların coğrafi sınırları ve Mervani siyasi yapısı analizi).
Mükrimin Halil Yinanç, Türkiye Tarihi, Selçuklular Devri I: Anadolu'nun Fethi, İstanbul 1944 (Selçuklu öncesi Doğu Anadolu demografisi ve Ermeni-Mervani sınır ilişkileri).
Abdürrahim Tufantoz, Mervanoğulları: 380-478/990-1085, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 1994.
Akkoyunlu Türk Budunu