Bir zamanlar Orta Avrupa’nın kalbinde, Karpatlar’ın serin yamaçlarında, Tuna’nın bereketli kıyılarında bir millet yaşardı. Macaristan’ın yalnızca bir devletten ibaret olmadığını bilenler, onun kadim halklarından birinin de biz Türkler olduğunu unutmamıştı.
Ancak tarih, güçlü olanın yazdığı bir masaldı ve bu masalda bizim adımız zamanla silindi, üzeri küllerle örtüldü. Kürt‑Gyarmat boyu...
Adı Macaristan topraklarında geçen bir Türk boyu. Adını, varlığını, hatırasını taşıyan köyler vardı.
Düğünlerde telli duvaklı kızlar, atalarından miras geleneklerle süslenir, ellerinde çiçeklerle, başlarında motifli taçlarla hatıra fotoğrafları çektirirdi. O fotoğraflar şimdi sararmış kağıtlar üstünde dursa da, yüzlerde hâlâ bir Türk’ün asaleti, bir Bozkır çocuğunun duruşu vardır.
1920 yılında imzalanan Trianon Antlaşması, yalnızca sınırları çizmedi; yüzyılların kültürünü de parçaladı. Macaristan, I. Dünya Savaşı sonrası en büyük toprak kaybına uğrayan devlettir. Ülkenin %67’si parçalara ayrılıp dağıtıldı.
Bugün Bugün Çekya, Slovakya, Romanya, Sırbistan, Ukrayna, Avusturya, Polonya ve hatta İtalya’nın bazı kıyı bölgeleri…
Bir zamanlar hepsi Macaristan’ın ve içinde yaşayan Türk boylarının yurduydu.
Trianon Antlaşması’yla;
Slovakya → Çekoslovakya’ya
Transilvanya → Romanya’ya
Voyvodina → Sırbistan’a
Karpat Ukrayna → Çekoslovakya’ya (sonra Ukrayna)
Burgenland → Avusturya’ya
Bazı küçük bölgeler → Polonya ve İtalya’ya bırakıldı.
Transilvanya, Partium, Banat...
Buralar yalnızca harita üzerinde çizilen yerler değil, aynı zamanda Peçeneklerin, Kumanların (Kıpçak), Jász Türklerinin yaşadığı yurtlardır.
Biz bu topraklarda sadece birkaç yüzyıl konaklamadık; orada kök saldık.
Ama ne zaman ki sınırlar masa başında cetvelle yeniden çizildi, işte o zaman Kürt‑Gyarmat gibi nice Türk varlığı da siyasi haritalarla birlikte silinmeye başlandı.
Ve; o topraklara bir başka göç daha yaşandı. Hindistan’ın kuzey batısından yola çıkan Roman (Çingene) toplulukları, İran ve Anadolu üzerinden Avrupa’ya yayıldı. 1300’lü yıllardan sonra Macaristan’a vardılar. Zamanla bölgenin etnik dengeleri değişti. Hint-Avrupa masalları da buradan doğdu.
Bugün bir çok kişi o bölgelerdeki halkı tanıyamaz. Fakat dikkatli gözler bilir ki, halk danslarında, kadınların kıyafet süslemelerinde, geleneksel düğünlerde hâlâ eski Türk izleri vardır.
Eteklerin nakışında, başörtülerdeki motiflerde, çocukların gözlerinde o izler yaşar.
Ama artık adları unutuldu ve başkaları tarafından sahiplenildi. Kürt‑Gyarmat yalnızca bir köy sanılıyor. Jászlar yerli Macar gibi farklı bir isim gibi görülüyor. Oysa o isimler binlerce yılın birikimiyle oraya kazındı. Trianon sadece bir siyasi antlaşma değil, kültürel bir kıyımdı. Ve bugün biz, haritalarda silinmiş ama gönlümüzde hâlâ yaşayan o kardeş halkları, Türk’ün sessizce oraya ektiği tohumları yeniden anıyoruz. Bu bir ağıt değil. Bu bir çağrıdır. Unutulanları hatırlamak için, susturulanları konuşturmak için… Ve bir zamanlar oralarda Türkçe ninnilerle uyuyan çocuklara, yalnız olmadıklarını fısıldamak için..
Kübra Uygur