Ege Denizi’nde yer alan Limni (Lemnos) adasında 1885 yılında keşfedilen ve milattan önce 6. yüzyıla tarihlenen Limni Yazıtı (Lemnos Steli), arkeoloji ve dil bilim dünyasında büyük tartışmalara yol açmıştır. Üzerinde profilden çizilmiş mızraklı bir savaşçı figürü ve antik bir yazı sistemi barındıran bu mezar taşı, ana akım tarihçiler tarafından genellikle Hint-Avrupa dili konuşmayan yerel Akdeniz halklarına veya Etrüsklerle akraba olan Lemniyen diline ait kabul edilmektedir. Ancak alternatif tarih ve Ön-Türk dil bilimi araştırmaları, bu yazıtın çözülemeyen gizemini Türk dili temelinde ele alarak ezber bozan bir yaklaşım sunmaktadır.
Yüzyılı aşkın bir süre boyunca Batılı ve Grek kökenli araştırmacılar tarafından tam bir anlam bütünlüğüne ulaştırılamayan bu yazıt, Azerbaycanlı dil bilimci ve Türkolog Prof. Dr. Firudin Celilov (Ağasıoğlu) tarafından Ön-Türkçe morfolojisi ve ses bilgisi kuralları uygulanarak çözümlenmiştir. Celilov, yazıttaki fonetik yapıyı, kelime köklerini ve kelime aralarındaki çift/üç nokta üst üste biçimindeki ayraç işaretlerini Orhun runik yazısının erken biçimleri olarak kabul etmiştir.
Anıtın üzerindeki orijinal metinler, Firudin Celilov'un kendi çalışmasında iki ana bölüm (A ve B varyantları) halinde transkribe edilerek günümüz dillerine şu şekilde aktarılmaktadır:
A) ğthpase: pthksa sape, erthma şd egs dth, tthg erthma sgas ags, sapçgs, mara-qam, ags athmas rthm ğarapsth sgas elte, şd aras, l I↿, pthke.
«Ağıtbaşı: Bitiksə sape, əradıma şad ekiz tut, tetik əradıma sugas ağzı (ilə), sabçıkəs. Mara-qam, ağızatmaz idim qarapuslu Sugas eldəd. Şad aras, il 41. Bitdi».
ğthpase: na pthd sape, mara-mag, sapçgs, sugas ags egs dth er thna şd, aker tagar şth qam-apa sap ertna, thm thrsn alp.
«Ağıtbaşı: ona pitit sape, mara-mag. Sabçıkəs, sugas ağzı (ilə) ekiz tut əradıma şad. Aker Tagar şad, Qam-Apa sabı ər adına. Adım Tursun Alp».
Celilov’un ortaya koyduğu bu verilere göre, Limni Yazıtı'nda kullanılan dilin gramer yapısı kronolojik olarak Moğolistan’daki Orhun Yazıtları’ndan yaklaşık 1200 yıl daha eskiye dayanmaktadır.
Limni Yazıtı, antik dönemde Ege Adaları ve çevresindeki halkların köken bilimini yeniden değerlendirmek açısından kritik bir öneme sahiptir. Batı merkezli ana akım tarih tezlerinin aksine, bu yazıtın Firudin Celilov tarafından Türkçe ve Ön-Etrüsk alfabesi bağlamında başarılı bir şekilde okunabilmesi, Türk varlığının ve dilinin Akdeniz havzasındaki kökenlerini milattan önceki yüzyıllara kadar taşımaktadır.
Limni adasındaki bu arkeolojik bulgu, Türk yazı dilinin ve kültür tarihinin kronolojisini çok daha geriye çeken somut bir Ön-Türk kültür mirası olarak tescillenmektedir.
KAYNAK
Celilov, F. (2017). "Limni Yazıtları", Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi, Sayı: 364, Nisan 2017.
Firudin Celilov