Türk halklarının kadim tarihi, coğrafi yayılma alanları ve dil-kültür ilişkileri uzun yıllardır çeşitli tarihçi ve türkoloji uzmanlarının araştırma konusu olmuştur. Bu alanda ileri sürülen en önemli ve dikkat çekici bilimsel teorilerden biri de Profesör Firudin Celilov'a ait olan "Urmu Teorisi"dir. Bu teori, kadim Türklerin ilk ata yurdunun Urmiye Gölü havzası ve çevresi (Güney Azerbaycan ve Doğu Anadolu) olduğunu savunmaktadır. Paylaşılan belgede ("boya" belgesi) ise bu teorinin dilbilimsel, coğrafi ve kültürel temelleri, kadim Türk dünya görüşündeki renk (boya) ve yön (cihet) sembolizmi vasıtasıyla açıklanmaktadır.
Türk kültüründe renklerin sadece görsel bir ifade olmadığı, aynı zamanda coğrafi yönleri ve kozmik düzeni belirten evrensel bir sistem oluşturduğu bilinmektedir. Tanınmış türkologların (A. N. Kononov, İ. S. Buryatova ve başkaları) araştırmalarına göre, kadim Türklerde dört ana renk belirli coğrafi yönleri ifade ediyordu:
Kara = Kuzey
Ak = Batı
Kırmızı (Kızıl) = Güney
Gök = Doğu
Urmu Teorisi'nin coğrafi haritası ile bu renk sembolizmi karşılaştırıldığında kesin bir uyum ortaya çıkmaktadır. Urmiye Gölü merkez (ata yurdu) olarak kabul edildiğinde:
Kuzeyde yer alan deniz: Karadeniz
Batıda yer alan deniz: Akdeniz
Güneyde yer alan denizler: Kızıldeniz ve Basra Körfezi çevresi
Doğuda yer alan deniz: Gök Deniz (Hazar Denizi veya belgede belirtildiği üzere Gök Hazar / Göyce Gölü)
Bu coğrafi adlandırma tesadüfi olmayıp, merkezde konumlanan kadim Türk düşünürünün veya boylarının, etraflarındaki dünyayı kendi renk-yön kodlarıyla haritalandırmasının doğrudan bir kanıtıdır.
Farklı kültürlerde de bunun paralelliklerine rastlamak mümkündür. Örneğin, Japon yazar Fuyumi Ono'nun paralel bir dünyayı konu alan ünlü "12 Krallık" (Juuni Kokuki) romanında tasvir ettiği fantastik dünya haritası, Türklerin kadim ata yurdundaki bu dörtlü coğrafi boya (renk) sistemiyle tamamen örtüşmektedir. Japon kaynaklarında ve belgedeki antik harita şemasında da merkezin etrafında kuzeyde Kara, batıda Ak, güneyde Kırmızı ve doğuda Gök (Mavi/Yeşil) denizlerin ve krallıkların yer alması, bu kadim mitolojik-coğrafi düşüncenin küresel ölçekte ne kadar derin izler bıraktığını gözler önüne sermektedir.
Firudin Celilov'un Urmu Teorisi çerçevesinde sunulan "boya" belgesi, kadim Türklerin coğrafi adlandırma ilkelerinin bilimsel ve mantıklı temellere dayandığını göstermektedir. Karadeniz, Akdeniz, Kızıldeniz ve Gök Deniz (Hazar) isimlerinin tam olarak Urmiye Gölü merkez alınarak kuzey, batı, güney ve doğu yönlerine denk düşmesi, kadim Türk etnosunun bu bölgede şekillendiği ve dünyayı buradan anlamlandırdığı tezini güçlendirmektedir. Bu kültürel-coğrafi kodlama, hem dilbilim hem de tarih açısından Türk medeniyetinin köklülüğünü ve ana vatanını anlamak için eşsiz bir kaynaktır.
Kaynaklar
Celilov, F. A. Urmu Teorisi (Türkün Ata Yurdu). Bakü.
Kononov, A. N. Türk Dillerinde Mekan İlişkilerinin İfade Edilme Yolları.
Ono, Fuyumi. 十二国記 (Juuni Kokuki / 12 Krallık) — Roman serisindeki kozmoloji haritası ve renk sembolizmi modelleri.
Firudin Celilov
Yeliz Kılıçaslan