KİTABELER: En kıymetlileri Kök Türk'lere ait olanlar olarak bilinir. Hunlar'dan geldiklerini söyleyen Kök Türk'leri Uygurlar takip eder.
ÇİN KAYNAKLARI:
Shih Chih, Çin’in en eski tarihidir. Başlangıçtan MÖ. 122'ye kadar ki olayları yazmaktadır. MÖ. 80 yılında düzenlenmiştir.
Chien Han Shu (İlk Han Kitabı) (M.Ö. 206-M.S. 24). Ban Gu adlı yazar tarafından yazılmaya başlanmış, 92 yılında kız kardeşi tarafından tamamlanmıştır.
Hou Han Shu (Sonraki Han Kitabı) (25-219),Fan Ye (398-445 tarihleri arasında yazmıştır.
San Kuo Chih (Üç Sülalenin Tarihi) (220-264). 233-297 yılları arasında yaşamış; Chen Shou tarafından, 270’den itibaren yazılmaya başlanmıştır.
(Bu kaynaklar Türk tarihinin Hun dönemini ve öncesini kapsamaktadır.)
Bei Shi (386-618), Li Yen-shou; yazımını babasının başlattığı Çin'in kuzey hanedanlarının tarihini anlatan kitabı
659 yılında tamamladı. 100 cilt kadardır ve 99. ciltte Türkler ile ilgili çok değerli bilgiler bulun maktadır.
Wei Shu (Tabgaç Tarihi) (300-550). Wei-chou tarafından 551-554 yılları arasında yazılmıştır. 93 ve 103. bölümler arası; Çinliler haricindeki kavimlerin hanedanlıklarına dairdir.
Chou Shu (557-580): Ling-hu Te-fen tarafından 629 yılında yazılmıştır. 50 cilttir. Kök Türkler'in 557 yılından önceki tarihi ile ilgili geniş bilgi yer almaktadır. 50. ciltte özel bir Kök Türk bölümü yer almaktadır.
Pei Ch’i Shu (550-576): Kuzey Ch’ilere ait bir kitaptır. Li Te-lin tarafından yazılmaya başlanan eser; oğlu Li Po-yüe tarafından 636 yılında tamamlanmıştır. 50 cilttir.
Sui Shu (589-618): Wei Cheng tarafından başka yazarlarla beraber 636 yılında tamamlanmıştır. 85 cilttir. Kök Türkler ile ilgili muazzam bir kaynaktır.
Chiu T’ang Shu (Eski T’ang Kitabı) (618-916): Liu Hsü tarafından 200 cilt olarak tamamlanmıştır. 821 yılı öncesi tarihi içermektedir.
Hsin T’ang Shu (Yeni T’ang Sülalesi Kitabı) (618-916): 1060 senesinde Wo Yang-hsin ve Sung-chi tarafından hazırlanmıştır. 225 cilttir. On Ok Türkleri hakkında geniş bilgi içermektedir.
Wu Tai Shih (5 Sülalenin Tarihi) (907-960): 1072’de Negu Yang-chien tarafından yazılmıştır.
Batı Kaynakları
Seyahat Notları
Kutadgu Bilig ve Divanü Lŭgat-it-Türk
Sözlükler
Türk Destanları
* Çin’de kurulan bu beş hanedan şunlardır: Sonraki Liang (907-923), Sonraki T’ang (923-936), Sonraki Ch’in (936-947), Sonraki Han (947-951), Sonraki Chou (951-960). Beş sülaleden üç tanesi (T’ang, Ch’in ve Han) Sha-to (belki Çöllü) Türkleri tarafından tesis edilmiştir. Kaynak: Prof.Dr. Saadettin Yağmur Gömeç, Türk Kültürü'nün Ana Hatları, 4. Baskı, Ankara 2018
Bilhan Akkaya