1. Göbeklitepe ve Çevresi (MÖ 10. binyıl)
• Göbeklitepe, Karahantepe, Sayburç ve diğer Urfa höyüklerinde yılan motifleri çok yoğun görülür.
• Dikilitaşlarda kabartma yılanlar, spiral desenler ve ejderimsi figürler vardır.
• Senin paylaştığın taş (ikinci görsek ), bir ağaç – yılan – hayvan sahnesi gösteriyor.
Bu, hem “hayat ağacı” hem de yılanın koruyucu ve bilge varlığı ile ilişkilidir.
Balıklıgöl Adamı ile Bağlantı (MÖ 9.500)
• birinci görseldeki Balıklıgöl Adamı’nın gövdesinde spiral bir “yılan benzeri” kabartma bulunur.
• Bu da insan ile yılan arasındaki kutsal ilişkiyi işaret eder. İnsan bedeniyle bütünleşmiş yılan motifi, ruhun rehberi veya “koruyucu ruh” anlayışına işaret edebilir.
Medler Dönemi (MÖ 1. binyıl)
• Azhdahak / Azhi Dahaka adıyla bilinen Med kralı, doğrudan “ejder-yılan” ile ilişkilendirilmiştir.
• Bu kral figürü, İranî ve Kürt mitolojisinde ejderha-yılan sembolünün siyasi ve dini güce bağlandığını gösterir.
• Komşu halkların Kürtlere “yılan halkı” demesi de buradan gelir.
Ezidilik ve Yılan
• Laleş Tapınağı’nın girişindeki yılan figürü Ezidiler için hâlâ kutsaldır.
• Ezidilerde yılan, “koruyucu” ve “şeytanî olmayan” bir güçtür.
• 1892’de Osmanlı saldırısında yılan figürü tahrip edilse de inanç yaşatılmaya devam etmiştir.
• Ezidiler dua ederken güneşe döner, ancak yılanı da koruyucu kutsal varlık olarak anar.
Tufan ve Yılan
• Ezidi anlatılarında Nuh’un gemisini koruyan yılan vardır.
• Su baskınını önler, insanlığı kurtarır.
• Bu, yılanın Kürt dini hafızasında koruyucu ve kurtarıcı bir rol aldığını gösterir.
Göbeklitepe’den Medler’e, Ezidilik’ten Şahmaran’a kadar yılan; Kürtlerin dini, kültürel ve mitolojik dünyasında kötü değil, aksine koruyucu, bilge ve kutsal bir simgedir.
Urfa tepelerindeki yılan kabartmaları ve figürleri, bu kültün en eski köklerini gözler önüne seriyor.
Zaze Mahabadi