Arkeolojik keşifler, insanlık tarihinin karanlıkta kalan noktalarını aydınlatmakla kalmaz; aynı zamanda kadim toplumlerin estetik anlayışlarını, zanaat becerilerini ve inanç sistemlerini günümüze taşır. Bu keşiflerin en dikkat çekici ve hayranlık uyandırıcı olanlarından biri, Sibirya'nın Altay Dağları'ndaki donmuş topraklarda (permafrost) binlerce yıl boyunca hiç bozulmadan korunmuş olan İskit kadınına ait çizmedir.
MÖ 300 civarına (yaklaşık 2.300 yıl öncesine) tarihlenen bu benzersiz parça, konar-göçer yaşam tarzına sahip İskitlerin sadece savaşçı bir toplum olmadığını, aynı zamanda tekstil ve deri işlemede ne denli ileri bir estetik düzeye ulaştıklerini gözler önüne sermektedir.
Altay Dağları'ndaki Pazırık kurganlarında (mezarlık höyüklerinde) yapılan kazılarda gün yüzüne çıkarılan bu muazzam çizme, yumuşak kırmızı deri, kaliteli keçe astar ve son derece ince bir işçilikle üretilmiştir. Ancak bu eseri asıl eşsiz kılan unsur, taban kısmına gösterilen olağanüstü özendir. Çizmenin tabanı; pirit kristalleri, boncuklar ve geometrik dikişlerle adeta bir sanat eseri gibi bezenmiştir. İlk bakışta, yürürken aşınacak bir yüzeyin neden bu kadar süslendiği sorusu akla gelse de tarihçiler bu durumu İskitlerin sosyal yaşam kültürüne bağlamaktadır. Bozkır konar-göçerleri kapalı alanlarda veya çadırlarda otururken bağdaş kurarak oturdukları için ayakkabının tabanı karşıdaki insanlar tarafından doğrudan görünmekteydi. Dolayısıyla taban süslemeleri, bir statü göstergesi ve estetik sunum biçimi olarak kabul ediliyordu. Bölgenin sıfırın altındaki donmuş toprak yapısı ise bir doğal zaman kapsülü vazifesi görerek bu hassas malzemelerin günümüze kadar ilk günkü ihtişamıyla ulaşmasını sağlamıştır.
Pazırık kurganından çıkarılan bu İskit çizmesi, modanın ve estetik kaygıların insanlık tarihi kadar eski olduğunu kanıtlayan evrensel bir kültür mirasıdır. Konar-göçer toplulukların barbar veya sanattan uzak olduğu yönündeki eski ve yüzeysel algıları tamamen yıkan bu parça, zengin süslemeleriyle giyim kuşamın antik dünyada da bir kimlik ve saygınlık ifadesi olduğunu göstermektedir. Günümüzde insan yaratıcılığının ve zanaatkarlığının zamana meydan okuyan bir sembolü olarak büyük bir ilgi görmeye devam etmektedir.
Kaynaklar
Müze Koleksiyonu: Eserin orijinali ve resmi detayları The State Hermitage Museum (St. Petersburg, Rusya) envanterinde yer almaktadır
Pazırık Kurganları tekstil ve giyim detayları için Penn Museum - Expedition Magazine: The Textiles from Pazyryk makalesi incelenebilir.
İskit sanatı, hayvan üslubu ve konar-göçer kültürü hakkında Türkçe bir özet için Arkeofili - Göçebe İskitler Geriye Ne Bıraktı? yayını referans alınmıştır.
Tasarım ve malzeme analizleri için My Modern Met - 2,300-Year-Old Scythian Shoe Was Discovered in the Altai Mountains yayını temel alınmıştır
Yeliz Kılıçaslan