Maddi kültür varlıkları, yazılı tarihin sessiz kaldığı ya da taraflı aktarıldığı dönemleri aydınlatan en güvenilir tarihi vesikalardır. Avrasya coğrafyasında askeri ve siyasi bir güç olarak ortaya çıkan Hunlar, uzun süre sadece savaşçı yönleriyle ön plana çıkarılmış, kültürel ve sanatsal üretimleri ise gölgede kalmıştır. Ancak modern arkeolojik kazılar ve farklı medeniyetlerin arşiv kayıtları, Hunların kendilerine özgü bir estetik anlayışa, toplumsal hiyerarşiye ve kimlik göstergelerine sahip gelişmiş bir bozkır medeniyeti olduğunu ispatlamaktadır. Kitap sayfasında yer alan harita, at tasviri, madeni takılar ve dış görünüş özellikleri, bu zengin medeniyetin çok boyutlu yapısını somutlaştıran birer göstergedir.
Hun yaşam modelinin temeli, hareket kabiliyeti yüksek bir askeri teşkilatlanmaya ve bu teşkilatlanmanın ana unsuru olan bozkır atlarına dayanmaktadır. Tasvir edilen kısa boylu, güçlü kemik yapısına sahip göçebe atları, ağır doğa koşullarına uyum sağlayabilen yapılarıyla Hun ordularının lojistik gücünü oluşturmuştur. Atların üzerine işlenen damgalar ise mülkiyet ilişkilerini ve kabile organizasyonunu belgeleyen somut birer arşiv niteliğindedir.
Hunların maden sanatındaki ustalıkları, özellikle Yenisey ve Altay bölgelerindeki kurganlardan çıkarılan kemer tokaları, süslemeli plakalar ve bağlantı aparatlarında açıkça görülmektedir. Altın, gümüş ve bronz üzerine döküm, delik işi ve kakma teknikleri uygulanarak yapılan bu objeler, "Hayvan Üslubu" ve "Polikrom" (çok renkli) sanat akımının en seçkin örnekleridir. Özellikle asil statüsündeki savaşçıların ve kadınların kemerlerinde kullanılan bu değerli taşlı tokalar, Hun toplumundaki hiyerarşik kademelenmeyi ve zenginliği gösteren birer rütbe nişanıdır.
Bozkır kavimlerinde toplumsal kimliğin en çarpıcı dışavurumlarından biri de saç tasarımlarıdır. Sayfadaki çizimlerde yer alan, başın ön kısmının kazıtılarak tepede veya arkada tek bir örgü (perçem) bırakılması geleneği, sadece estetik bir tercih değildir. Bu model, hüriyetin, askeri disiplinin ve boy aidiyetinin görsel bir sembolü olarak taşınmıştır. Çin yıllıkları ve eş zamanlı Batı kaynakları, bu saç stilinin Asya derinliklerinden Doğu Avrupa'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada Hun-Türk boylarının alametifarikası olduğunu sıklıkla kaydetmiştir.
Gerek Avrasya kurganlarından elde edilen arkeolojik buluntular gerekse dönemin komşu devletlerinin yazılı kayıtları, Hun kültürünün derinliğini ve kalıcılığını ortaya koymaktadır. At kültürü, polikrom tarzı metal işçiliği ve kendilerine has dış görünüş gelenekleri, Hunların konar göçer dinamizmini yüksek bir estetikle birleştirdiğini kanıtlar. Bu kültürel ögeler, Hunların egemenliği altındaki diğer toplulukları da etkileyerek Erken Orta Çağ Avrupa ve Asya giyim, kuşam ve askeri teçhizat kültürünün temel taşlarını oluşturmuştur.
KAYNAK
Baykuzu, Tilla Deniz. "Asya Hun İmparatorluğu (M.Ö. 221-M.S. 216) - Türk Tarihinin Bilinen İlk Devleti." T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı - Türk Dünyası Ansiklopedisi.
Ögel, Bahaeddin. "Türk Mitolojisi ve Eski Türklerde Saç Kavramı Üzerine Notlar." Kırmızılar Resmi Tarih Platformu / DergiPark.
Şahbaz, Mehibe. "Hair Culture in Pre-Islamic Turks (İslamiyet Öncesi Türklerde Saç Kültürü)." Journal of History School / DergiPark.
Kilunovskaya, Marina. "Yenisey Kıyılarında Yeni Hun Kurgan Buluntuları, Kadın Savaşçılar ve Kemer Tokaları Sanatı." Bilimdili Arkeoloji Araştırmaları.
Gazi Üniversitesi Avrasya Araştırmaları. "Hun Devleti Tarihi ve Maddi Kültürünün Arkeolojik Kaynakları." Gazi Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi.
Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi. "İslam Öncesi Türklerde Kemer Kullanımı, Madeni Plakalı Tokalar ve Özellikleri." Ulakbilge Dergisi Akademik Veritabanı.
Yeliz Kılıçaslan