Geleneksel tarih anlayışı, Türklerin ilk anayurdunu yalnızca Altay Dağları ve Orta Asya bozkırları olarak kabul etme eğilimindedir. Ancak dilbilimsel, arkeolojik ve etnografik verilerin derinlemesine incelenmesi, Türk medeniyetinin köklerinin çok daha eskiye ve farklı bir coğrafyaya uzandığını göstermektedir. Bu bağlamda geliştirilen Urmu Teorisi, Proto-Türklerin (Eski Türklerin) ortaya çıktığı ilkin atayurdun Doğu-Güney Anadolu, Azerbaycan ve Urmiye Gölü havzasını kapsayan Ön Asya toprakları olduğunu savunur. Teori, Türklerin Orta Asya'dan buralara geldiği tezinin aksine, medeniyet unsurlarının Ön Asya'da doğarak Asya içlerine taşındığı esasına dayanır.
Urmu Teorisi'nin temelleri ve Türk medeniyetinin gelişim aşamaları şu ana başlıklar altında incelenmektedir:
İlkin Atayurt ve Dilin Dağılması:
Proto-Türk dili ve kültürü, M.Ö. IV. binyılın ortalarına kadar Dicle çayı ile Van-Urmiye gölleri havzasında şekillenmiştir. Bu dönemde yaşanan büyük kuraklıklar ve iklim değişiklikleri, Türk topluluklarının batı ve doğu kollarına ayrılmasına neden olmuştur.
Orta Asya'ya Göç ve İkinci Atayurt:
Doğuya yönelen Türk urugları; Ön Asya'dan hareket ederek Kazakistan ve Orta Asya üzerinden Hakas, Tuva ve Altay bölgelerine ulaşmış, burada kendilerine "ikinci bir atayurt" kurmuşlardır. Orta Asya'da sırasıyla görülen Afanasyevo, Andronovo, Karasuk ve Tagar gibi arkeolojik kültürlerin batıdan (Ön Asya'dan) gelen topluluklar tarafından taşındığı ve geliştirildiği kronolojik olarak sabittir.
Kültürel ve Teknolojik Devrim:
Tarım, koyun yetiştiriciliği, halıcılık, tekerlek ve araba kullanımı ile demircilik gibi medeniyet unsurları ilk olarak Ön Asya coğrafyasında yaratılmış, göç dalgalarıyla dünyaya ve Asya bozkırlarına yayılmıştır. Atın binek ve yük hayvanı olarak kullanılması, tekerlekli çadır arabalar ve ölü gömme gelenekleri (kurgan kültürü, bükülü basırık) bu tarihsel bağın en somut arkeolojik kanıtlarıdır.
Urmu Teorisi, yerleşik tarih tezlerinin iddia ettiği "Altay dil ailesi" yanılgısını çürütmektedir. Türklerin Anadolu ve Ön Asya coğrafyasındaki varlığının 1071 yılından çok daha öncesine, binlerce yıl geriye dayandığını bilimsel olarak ortaya koymaktadır. Ön Asya'da filizlenen Türk medeniyeti, göçler vasıtasıyla Orta Asya bozkır kültürünün temelini atmış ve insanlık tarihinin en köklü uygarlık zincirlerinden birini oluşturmuştur.
Kaynak
Prof. Dr. Firudin Celilov (Feridun Ağasıoğlu)
Firudin Celilov
Bahtiyar Aydın
Muzaffer Kılıç