Yer kürəsində təxminən 2 min il əvvəl başlayan təbii soyuma prosesi sənaye inqilabından sonra istiqamətini dəyişib. Alimlərin fikrincə, insan fəaliyyəti nəticəsində atmosferdə istixana qazlarının artması planetin uzunmüddətli iqlim dövrlərinə təsir göstərərək buzlaqların genişlənməsini dayandırıb.

Bu barədə “Ars Technica” yeni elmi araşdırmaya istinadən məlumat yayıb.

Tədqiqatçılar Kanadanın Baffin Torpağı adasında yerləşən Barns buz örtüyünü araşdırıblar. Bu buzlaq vaxtilə Kanadanın böyük hissəsini təxminən üç kilometr qalınlığında buzla örtmüş nəhəng Lavrentiya buz təbəqəsinin son qalıqlarından biridir.

Kolumbiya Universitetinin geoloqu, tədqiqatın aparıcı müəllifi Nikolas Yanqın sözlərinə görə, təxminən 3600 il əvvəl buz örtüyü ən kiçik ölçüsünə çatıb, bundan sonra isə yenidən genişlənməyə başlayıb. Alimlər bu prosesin tarixini buz altında qorunub qalmış bitki qalıqlarını və süxurları araşdırmaqla müəyyən ediblər.

Radiokarbon analizləri göstərir ki, bölgədəki bir sıra buz örtükləri təxminən 2 min il əvvəl yenidən böyüməyə başlayıb. Həmin dövrdə şimal enliklərinə çatan Günəş enerjisinin azalması atmosferdə karbon qazının miqdarındakı cüzi artımın istiləşdirici təsirini üstələyib. Nəticədə buzlaqların genişlənməsi üçün əlverişli şərait yaranıb.

Lakin sənaye inqilabından sonra vəziyyət dəyişib. İnsan fəaliyyəti nəticəsində atmosferə atılan istixana qazlarının artması qlobal istiləşməni sürətləndirib. Tədqiqatçıların məlumatına görə, təxminən 1960-cı ildən etibarən Barns buz örtüyü yenidən geri çəkilməyə başlayıb. Bu müddətdə buzlağın kənarı 200–800 metr geriləyib.

Hazırda buzlağın səthi yay aylarında əriməyə məruz qalır, yeni buzun yaranması isə demək olar ki, baş vermir. Alimlər onun növbəti bir neçə əsr ərzində tamamilə yox ola biləcəyini ehtimal edirlər.

Yanqın fikrincə, baş verənlər bəşəriyyətin buzlaşma dövründən xilas olmasından daha çox, Yer kürəsində milyonlarla il ərzində davam edən təbii iqlim dövrlərinin pozulması kimi qiymətləndirilməlidir.

Araşdırma göstərir ki, insan fəaliyyəti planetin uzunmüddətli iqlim dəyişikliklərinin gedişinə ciddi təsir göstərə bilər. Bununla belə, əldə olunan nəticələr yaxın gələcəkdə tammiqyaslı buzlaşma dövrünün mütləq başlayacağını deyil, müəyyən bölgələrdə buzlaqların genişlənmə tendensiyasının sonradan qlobal istiləşmə ilə dəyişdiyini göstərir.