MÖ 2. yüzyılda Orta Asya bozkırları, tarihin en büyük kitlesel göç hareketlerinden ve egemenlik savaşlarından birine sahne olmuştur. Bu dönemin en stratejik askeri karşılaşması, Asya Hun Devleti ile Saka Türkleri arasında Tanrı Dağları ve İli Nehri bölgesinde yaşanan savaştır. Bozkır kavimlerinin yer değiştirme zorunluluğu, coğrafyanın sunduğu sınırlı kaynaklar ve ticaret yollarının kontrolü, o güne kadar bölgenin baskın gücü olan Sakalar ile yükselişe geçen Hunları kaçınılmaz bir savaşın eşiğine getirmiştir.
Savaşın fitili, Asya Hun Devleti'nin efsanevi lideri Mete Han (Modu Chanyu) döneminde atılan askeri adımlarla ateşlenmiştir. Hunların gerçekleştirdiği sistematik genişleme politikası, Mete Han'dan sonra halefi Kiyok (Ki-ok / Kiyük) döneminde de kararlılıkla sürdürülmüştür. Bu süreçte Hun orduları, bir diğer güçlü bozkır kavmi olan Yüeçileri (Yuezhi) ağır bir yenilgiye uğratmıştır.
Hunların ezici askeri baskısı karşısında topraklarını kaybeden Yüeçiler, hayatta kalabilmek için batıya doğru büyük bir göç dalgası başlatmıştır. Tanrı Dağları, İli Nehri havzası ve Fergana Vadisi istikametine ilerleyen Yüeçiler, bu bölgenin kadim sakinleri olan Sakaların topraklarına saldırdı. Batı yönlü bu zincirleme sıkışma, Hun ordularının doğrudan batı seferleri ve Yüeçi taarruzlarıyla birleşince Sakalar için iki ateş arasında kaldıkları çetin bir hayatta kalma savaşına dönüşmüştür.
Bozkırın bu acımasız ve hareketli savaş stratejileri karşısında daha fazla tutunamayan Sakalar, bugünkü Kazakistan ve Kırgızistan sınırlarını kapsayan ata yurtlarını tamamen terk etmek zorunda kalmışlardır. Yaşanan bu büyük mağlubiyet ve ardından gelen göç dalgası, dünya tarihinin etnik ve siyasi haritasını kökten değiştirmiştir. Yurtlarından çıkarılan Sakalar güneye doğru çekilerek Afganistan ve Kuzey Hindistan içlerine yayılmış, buralarda uzun yıllar varlık gösterecek olan "Hint-Saka Krallıkları"nı kurmuşlardır. Hunlar ise bu zaferle birlikte Orta Asya'daki mutlak egemenliklerini pekiştirerek İpek Yolu'nun kilit noktalarını kontrol altına almışlardır.
Kaynaklar
MEMİŞ, Ekrem, Eskiçağ Tarihinde Türkler, Çizgi Kitabevi.
DURMUŞ, İlhami, İskitler (Sakalar), Akçağ Yayınları.
Bahtiyar Aydın