Doç. Dr. Haluk BERKMEN
Günümüzden 3,000 yıl önce, Çin ülkesinin kuzey ve kuzey-doğu bölgelerinde Khiang adlı bir kavim yaşıyordu. Bu ismin Khang sözünden türediği apaçıktır. Khang’lardan zamanla Tuguhun’lar, Tankut’lar ve Khıtang’lar türemiştir. Hunların ve tüm doğu Asya Türk toplumlarının kaynağı Khang halkıdır. Khang adı da Kağan, Kaan, Han ve Hun adlarına dönüşmüştür.
Tuguhun adını Tung-u-Hun şeklinde ayırdığımızda “Tung ve Hun” toplumları ile bağlantıları belirir. Tung adı zamanla Tang, Tunguz, Tatar ve Tankut dönüşümlerine uğramıştır. Tunguz’lar Tung-Oğuz’ları ve Kırgız’lar Kır-Oğuz’larıdır. Oğuz adından zamanla z > r dönüşümüyle Ogur, Uygur ve Hungar adları türemiştir.
Tankut adında “Kutlu Tan” veya “Kutsal Güneş” anlamları bulunur, zira Tang “tan yeri” olup güneşin doğuşuyla ilgilidir. Güneşin doğduğu yeri belirten kadim Türkçe /tang/ sözü Çince /doğu/ demektir. Bu bakımdan Khıtang adı “Doğu Khıtanları” veya “Doğu-KHanlığı” demektir. Doğu Asya’da bulunan bu krallığın bölgesi zamanla Çin’e geçmiştir. Haritada M.S. 700 lü yıllarda Tang sülalesinin kontrol ettiği bölgeler ve Tangut krallığı gösteriliyor. Tangut veya Tangkut veya Tang-Kut “Kutsal Tang” demektir. Çindeki Tang sülalesi Türkistan kökenli olabilir. Haritada Tangut krallığı ve turuncu daire ile Kara-Khoto şehrş görülüyor. Günümüzde kumlar altında kalmış olan Khara-Khoto (Kara-Kut) şehri eski bir Tang-Kut şehridir.
Kara Khoto adı da KARA-KHUT olup, KHUT sözü de Kut, Kutsal, Kutlu anlamlarını içerir. Demek ki, Kara Khoto = Kutsal bölge olmaktadır. Zira ‘Kara’ sözü siyah rengi değili kara parçasını belirtmektedir. Nitekim, o bölgede Kara Su, Kara Vartak, Kara Teke, Kara Şahr, Kara Hoca şehirleri bulunmaktadır. Ayrıca Kara Tağ adlı bir dağ da o bölgededir.
Kara Khoto şehri Tangut imparatorluğunun da başşehri olmuştur. Tarihçiler Tankut imparatorluğunun MS. 900-1200 yılları arasında var olduğunu söylerler. (Kaynak: Lost Empire Of the Silk Road, Mikhail Piotrovsky, 1993) Oysa ki bu ikinci Tankut krallığı dönemidir. Asıl Tankut milleti ve kültürü MÖ. 600 yılları civarında var olmuş ve büyük kültür eserleri bırakmıştır. O dönemde Budizm dinini kabul eden Tankut halkı çok güzel eserler de bırakmışlardır. Zaten MS. 1,000 yıllarında Kara Khoto bölgesi tümüyle çölleşmişti. Bu bakımdan çöl ortasında bulunan bir şehirde ileri bir kültürün ve sanatın gelişeceğine inanmak biraz saflık olur. Ama, genellikle batılı kazı bilimciler, dilciler, sanat tarihçileri işlerine gelmeyen gerçeklere gözlerini kapatırlar ve Kara Khoto şehrinin ipek yolu üzerinde kurulmuş bir şehir olduğunu söylerler. Fakat, söz konusu olan ipek yolu, onların sandığı veya inandırmak istediği İpek Yolu değil, çok daha eski kadim ipek yoludur.
Kadim ipek yolu Türk boyları tarafından kullanılmış olan batıdaki Türk kavimleri ile doğudaki Türk kavimleri arasında gerçekleşmiş olan ticaret yoludur. Doğuda (Çin bölgesi) Tankut imparatorluğundan batı Anadolu’daki Sardes şehrine kadar bu yol uzanır. Bu yolu da ancak hızlı atlara sahip Türk-Moğol-Tankut tüccarları aşabiliyorlardı. Onların güvenliğini de yine Türk asıllı atlı süvariler sağlıyorlardı. Sonradan bölge çölleşince atların yerini develer almıştır.
Anlayacağınız, deve kervanlarının aslını atlı Asya kervanları oluşturur. Bu kervan yolu üzerinde birçok merkezler ve şehirler vardı. Bunlarda biri de, günümüzde kumlara gömülü durumda olan Loulan kalesidir. Loulan adı “Ulu-Olan” demektir. Ulu sözünde de Kutlu ve Kutsal anlamaları vardır. Loulan şehri bir Türk şehri idi ve Çinlilerin defalarca saldırısına uğramış bir türlü fethedilememiştir. Sonunda Çinliler kendi taraftarları olan bir Türk prensini Loulan kralı ilan etmişler ve böylece şehir halkının Çinleşmesini sağlamışlardır. Zamanla Loulan şehri Çin topraklarına katılmıştır.