Anadolu Selçuklu Devleti’nde Hükümdarların Lakap ve Unvanları Nelerdir?
Selçuklu hanedanının kurucusu Selçuk Bey “el-melikü’l-gazî” unvanını almıştır.
Selçuklu sultanları genelde Abbasi halifeleri tarafından tevcih edilen unvan ve lakapları kullandıkları gibi es-sultanü’l-a‘zam, es-sultanü’l-muazzam, şahanşah, melikü’l-müluk gibi bazı unvan ve lakapları da kendileri için uygun görmüştür.
Kasım 2020 Sayı 74 Düşünce ve Tarih Dergisi Sayfa 34
Konu: “Mustafa Kemal Atatürk’ün Kullandığı Takma Adlar” (Makalemde geniş şekilde anlatılmıştı.)
Gazi Mustafa Kemal Atatürk 1911 yılında Trablus, Bingazi Savaşı dolayısıyla Tobruk’a atanmıştı. Mustafa Kemal bu göreve gizli gittiğinden, Tanin Gazetesi Yazarı Şerif Bey takma adı kullanmıştır. Mersinli Cemal Paşa’nın Harbiye Nazırı olduğu (2 Ekim 1919) tarihinden Harbiye nazırından ayrıldığı (21 Ocak 1920) tarihine kadar Mustafa Kemal Paşa (Nuh Bey) Cemal Paşa ise (İsa Bey) takma adını kullanmışlardır.
Anadolu Selçuklu Devleti, Fars (İran) kültürünün en çok etkisinin görüldüğü devlet olmuştur. Büyük Selçuklu Devleti de her ne kadar Fars edebiyatından ve Farslardan etkilenmiş olsa da bu durum Anadolu Selçuklu Devleti’nde daha fazladır. Etkilenme, hükümdarların kullandığı lakap ve unvanları da kapsamıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti’nde hükümdarların kullandığı lakap ve unvanlar kısaca şunlardır:
• Sultan,
• Emir-i Azam,
• Bey,
• Gıyaseddin,
• Rükneddin (dinin direği),
• İzzeddin,
• Keykubat,
• Keyhüsrev,
• Keykavus,
• Sultan’ül Azam,
• Sultan’ül Galip,
• Sultan’ül Muazzam,
• Sultan’ül Kahir,
• İmameddin,
Anadolu Selçuklu Devleti’nde devletin resmî yazışma ve bilim dili Arapça; edebiyat dili ise Farsça olmuştur. Bu dönemde yapılan söz konusu uygulamalar ile Türkçenin gelişimi zayıflamıştır. Öte yandan eski Türk Devletleri’nde görülen Han, Hakan, Kağan gibi unvanlar da Anadolu Selçuklu Devleti’nde kullanılmamıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti’nde Fars kültürünün etkisini anlamak için Mevlana’ya bakmak yeterlidir. Zira Mevlâna Celaleddin-i Rumi tüm eserlerini Farsça yazmış yine bu dönemde dil, edebiyat ve bilim alanında verilen eserlerde de Farsçanın etkisi olmuştur.
Anadolu Selçuklu Devleti’nde hükümdarların kullandığı lakap ve unvanlar arasında yer alan Rükneddin, aynı zamanda Memlüklü Sultanı Baybars’ın da lakabıdır. Dinin direği anlamına gelir.
Şerafettin GÜÇ
Karamanoğulları Tarihi Araştırmacısı-Eğitimci Yazar
Kaynaklar
• Türk Devletleri Tarihi
• https://islamansiklopedisi.org.tr/unvan
1/2Müellif: ABDÜLKERİM ÖZAYDIN
2/2Müellif: MEHMET İPŞİRLİ
• Dîvânü lugāti’t-Türk Tercümesi (trc. Besim Atalay), Ankara 1992, I-IV, tür.yer.
• Erdoğan Merçil, Selçuklular’da Hükümdarlık Alâmetleri, Ankara 2007, s. 30-37.
• Ramazan Şeşen, Salâhaddîn Devrinde Eyyûbîler Devleti, İstanbul 1983, s. 101 vd.
• İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, İstanbul 1984, s. 255-257.
• Sadeddin Gömeç, “Kök Türkçe Yazılı Belgelerde Yer Alan Unvanlar”, Erdem, 12/36, Ankara 2000
• Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, VIII, İstanbul 1993, s. 46; A. Donuk, a.g.e.,s. 56
• Donuk, a.g.e, s. 8; H. N. Orkun, Eski Türk Yazıtları, I, Ankara 1987, s. 24; B. Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, II, İstanbul 1993, s. 35
• https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/258398
• İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, Ankara 1984, s. 1; Corci Zeydan, İslâm Medeniyeti Tarihi, I, İstanbul 1976, s. 186; A. Grohmann, “Tırâz”, İA, XII-1, İstanbul 1979, s. 235.
• 17 Samira Kortantamer, “Bir Hükümdarlık Alâmeti Olan Tırâz” Acta Turcıca, Yıl 1, Sayı 2/2, Temmuz 2009, s.79-80.
(Fotoğraf ve Resimler İnternet ortamından kopyalanmıştır
Sertap Çetin