Tuula ve Selenga havzası, bugünkü Moğolistan’da, eski Türk ve Uygur tarihinin önemli merkezlerinden biridir. Tuula, kaynaklarda Tula, Toğla ve Tuğla biçimlerinde; Selenga ise Selenge adıyla karşımıza çıkar. Günümüzde de Tuul ve Selenge adları kullanılmaktadır. Oğuz adını açık biçimde taşıyan erken topluluklardan Dokuz Oğuzlar, VII. yüzyılın sonlarında Tula ırmağının kıvrım yaptığı kesimde yaşamaktaydı.
Bu coğrafya, Uygurların türeyiş anlatısında da önemli bir yer tutar. XIII. yüzyıl tarihçisi Cüveynî’nin aktardığı anlatıda, Tuğla ve Selenga arasındaki iki ağacın bulunduğu yerde gökten bir ışık iner; burada oluşup büyüyen tepecikten beş çocuk çıkar. Bu anlatı Uygur türeyiş mitidir;
Oğuz adı, VIII. yüzyıl başlarına ait Göktürk yazıtlarında açıkça belgelenmiştir. 744’te Göktürklerin yerini Uygur Kağanlığı aldığında Dokuz Oğuzlar, Uygurların siyasi düzeninde de önemli bir unsur oldular. Batıdaki Oğuzların belirgin tarihî yurdu, aşağı Seyhun, Aral çevresi ve Hazar’ın doğusudur. Oğuz toplulukları zamanla Horasan’a, İran’a ve Anadolu’ya yayılmıştır.
Nuray Bilgili