Sarı Saltuk’un müridi ve Hacı Bektaş-ı Veli çizgisinin önemli bir temsilcisi kabul edilen Barak Baba, Anadolu ve İlhanlı (Moğol) coğrafyasında heterodoks İslam anlayışının en dikkat çekici figürlerinden biridir.
Hayatı ve Kimliği
Kökeni: Tokatlı veya Kırım/Dobruca kökenli olduğu yönünde rivayetler vardır. Sarı Saltuk’un yanında yetişmiş, onun ölümünden sonra müritleriyle birlikte Anadolu ve İran coğrafyasında faaliyet göstermiştir.
İlhanlı Sarayı ile İlişkisi: İlhanlı Hükümdarı Olcaytu Han döneminde sarayda büyük saygı görmüş, devlet nezdinde adeta bir “diplomat derviş” veya tebliğci gibi hareket etmiştir.
Ölümü: 1307-1308 yıllarında Olcaytu Han tarafından Gilan bölgesine (İran) elçi veya tebliğci olarak gönderilmiş, ancak oradaki yerel halk tarafından görüşleri ve yaşam tarzı aykırı bulunarak öldürülmüştür.
Sıra Dışı Görünümü ve Yaşam Tarzı
Tarihi kaynaklar (özellikle İbn Hacer ve Memlük tarihçileri) Barak Baba ve müritlerinin toplumsal normların çok dışında bir yaşam sürdüğünü kaydeder:
Başı kazınmış, uzun bıyıklı, kızıl/sarı renkte garip kıyafetler giyen bir tipti.
Boynunda afyon kutusu, manda boynuzları, çanlar ve kemikler taşırdı.
Müritleriyle birlikte sokaklarda davul, def ve borular çalarak hırka içinde dans eder (raks eder) ve cezbeli hareketler sergilerdi.
Tarihteki Önemi ve Mirası
Alevi-Bektaşi Geleneği: Alevi-Bektaşi kültüründe önemli bir derviş ve eren olarak kabul edilir.
Barak Türkmenleri: Günümüzde Gaziantep, Kilis ve Suriye sınır hattında yaşayan “Barak Türkmenleri” aşiretinin adını ve kültürel kökenini Barak Baba’dan aldığı yönünde yaygın kabul gören tarihi görüşler mevcuttur.
Pençe-i Âli Aba