Fotoğrafa biraz dikkatli bakın…
Türk askerlerinin arasında yürütülen bu adam, sıradan bir esir değil.
General Nikolaos Trikopis.
Yunan ordusunun I. Kolordu Komutanı…
Ve savaşın son günlerinde Anadolu'daki Yunan kuvvetlerinin başına getirilen isim.
Fakat bu fotoğraf çekildiğinde,i birkaç gün sonra kendisini bekleyen şeylerden henüz haberi yoktu.
HER ŞEY 26 AĞUSTOS SABAHI BAŞLADI
26 Ağustos 1922 sabahı saat 05.30'da, Kocatepe'de Türk topçusunun ateşiyle Büyük Taarruz başladı.
Türk ordusu iki gün içinde Afyonkarahisar'ın güneyindeki Yunan savunma hatlarını yardı.
Yunan ordusunun düzeni bozuldu.
Mustafa Kemal Paşa'nın hedefi yalnızca bir mevzi kazanmak değildi.
Yunan ordusunun ana kuvvetlerini Anadolu'da kesin bir yenilgiye uğratmaktı.
Ve 30 Ağustos'a gelindiğinde bu hedef gerçekleşmeye başladı.
Dumlupınar'daki Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nde Yunan ordusunun ana kuvvetleri yok edildi veya esir alındı.
Mustafa Kemal'in daha sonra Nutuk'ta söylediği gibi:
“Tasarladığımız kesin sonuç, beş günde alınmış oldu.”
Ama henüz bitmemişti.
Çünkü kaçabilen Yunan birlikleri batıya doğru kaçıyordu.
Türk ordusu artık onları takip edecekti.
VE FOTOĞRAFTAKİ ADAMIN HİKÂYESİ BAŞLADI
Trikopis…
Yunan I. Kolordu Komutanı.
22 Ağustos 1922'de, Yunanistan'ın Anadolu'daki ordusunun başındaki General Hacı Anesti görevden alınmış, yerine Trikopis getirilmişti.
Fakat burada tarihin inanılması güç ayrıntılarından biri ortaya çıkıyor:
Trikopis, kendisinin başkomutan olarak atandığını bilmiyordu.
Emir kendisine ulaşmamıştı.
Yani Anadolu'daki Yunan ordusunun başına getirilmişti…
Ama bundan haberi yoktu.
Sonra savaş başladı.
Ve savaşın kaderi değişti.
2 EYLÜL 1922…
Türk ordusu geri çekilen Yunan birliklerinin peşindeydi.
Trikopis de maiyetiyle birlikte İzmir yönüne çekilmeye çalışıyordu.
Ancak Türk kuvvetleri tarafından çevrildi.
Murat Dağı yakınlarındaki Çalköy civarında Trikopis ve beraberindeki birlikler 2 Eylül 1922'de esir düştü.
Binlerce askerle birlikte…
Ve işte bugün gördüğünüz fotoğrafın hikâyesi burada başlıyor.
Bir zamanlar emir veren general, şimdi Türk askerlerinin arasında esir olarak yürüyordu.
FAKAT ASIL İNANILMAZ SAHNE DAHA SONRA GELDİ…
Trikopis Uşak'a getirildi.
Yanında Yunan ordusunun başka yüksek rütbeli komutanları da vardı.
İsmet İnönü'nün hatıralarında bu karşılaşmanın ayrıntıları anlatılıyor.
Generaller son derece yorgundu.
Türk karargâhında kendilerine çay ikram edildi.
Fakat o kadar bitkinlerdi ki içmekte bile zorlanıyorlardı.
Sonra birlikte oturuldu.
Muharebe konuşuldu.
İsmet Paşa, onların iyi savaştıklarını ve talihin kendilerinden yana olmadığını söyledi.
Yani karşılarındaki insanlar artık esirdi ama onlara hakaret edilmedi.
Küçümsenmediler.
Aksine, bir asker diğer askerin karşısına oturdu.
Ve savaş konuşuldu.
İNSANI EN ÇOK ETKİLEYEN BÖLÜM…
Sonra Trikopis, Mustafa Kemal Paşa'nın karşısına çıkarıldı.
Bir tarafta:
Anadolu'yu işgal eden ordunun esir generali…
Diğer tarafta:
O orduyu Anadolu'dan çıkarmaya kararlı Türk ordusunun Başkomutanı…
Ve Mustafa Kemal'in tavrı…
Zafer kazanmış bir komutanın esir düşmüş bir düşmana karşı gösterebileceği en ağır cevaplardan biriydi:
Sakinlik.
İsmet İnönü'nün aktardığına göre Mustafa Kemal, Trikopis'in elini sıradan bir el sıkışından daha uzun süre tuttu.
Ardından:
“Oturun General, yorulmuş olacaksınız.”
dedi.
Sigara tabakasını uzattı.
Kahve ikram etti.
Ve onunla savaş üzerine konuştu.
Düşünün…
Karşınızdaki insan birkaç gün önce sizin ordunuzla savaşmış.
Şimdi esir.
Ama karşınızdaki komutan onu aşağılamıyor.
Tam tersine, askerî bir rakip olarak karşısına alıyor.
VE SONRA TRİKOPİS BİR ŞEY ÖĞRENDİ…
Belki de bütün hikâyenin en şaşırtıcı noktası burası.
Trikopis, Mustafa Kemal Paşa'nın karşısında bulunduğu sırada kendisinin Anadolu'daki Yunan ordularının başkomutanlığına atandığını öğrendi.
Yani…
Başkomutan olduğunu, başkomutanlık görevini yerine getiremeden esir düştükten sonra öğrendi.
Bu bilgi 3 Eylül 1922'de Uşak'taki görüşmede Mustafa Kemal Paşa tarafından kendisine bildirildi.
Düşünün…
Bir orduyu yönetmek için görevlendiriliyorsunuz.
Ama emrin size ulaştırılmaması nedeniyle bundan haberiniz olmuyor.
Sonra savaşın ortasında o ordu yeniliyor.
Ve siz esir düşüyorsunuz.
Başkomutan olduğunuzu ise esir olarak öğreniyorsunuz.
Tarihin ne kadar acımasız bir cilvesi…
AMA MUSTAFA KEMAL'İN DAVRANIŞI BURADA DA BİTMİYOR
Mustafa Kemal Paşa'nın Trikopis'e ve diğer Yunan generallerine karşı gösterdiği tavır, yalnızca o görüşmeyle sınırlı değildi.
Uşak'taki Atatürk Müze Evi'nin tarihî kayıtlarında da Trikopis ve diğer Yunan generallerinin Atatürk'le burada görüştüğü ve esir olmalarına rağmen aileleriyle buluşmalarına izin verildiği belirtiliyor.
Yani savaş meydanında karşı karşıya gelen iki taraf…
Savaş bittikten sonra başka bir gerçekle karşılaşıyordu:
Zafer kazanmak başka şeydi, zaferi taşıyabilmek başka.
ŞİMDİ FOTOĞRAFA BİR DAHA BAKIN…
İlk baktığınızda yalnızca Türk askerlerinin arasında yürüyen bir esir görüyorsunuz.
Ama artık hikâyeyi biliyorsunuz.
O adam:
General Nikolaos Trikopis.
Bir zamanlar Yunan ordusunun önemli komutanlarından biriydi.
Büyük Taarruz'un ardından ordusu dağıldı.
2 Eylül'de esir düştü.
3 Eylül'de Uşak'ta Mustafa Kemal Paşa'nın karşısına çıktı.
Ve orada…
Kendisinin Yunan ordusunun başkomutanlığına getirildiğini öğrendi.
Karşısındaki Mustafa Kemal ise…
Onu aşağılamadı.
Elini sıktı.
Oturmasını söyledi.
Kahve ikram etti.
Savaş üzerine konuştu.
Çünkü bazen bir zaferin büyüklüğü, düşmanını yendiğinde değil; onu yendikten sonra nasıl davrandığında ortaya çıkar.
30 Ağustos Zaferi'nin 104. yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, silah arkadaşlarını ve bu büyük zaferi mümkün kılan bütün kahramanlarımızı saygı, minnet ve rahmetle anıyoruz.
Bu fotoğrafın hikâyesini bilmeden önce başka, bildikten sonra başka görünüyor…
Şenol Kara