Eski Türk tarihi kaynaklarına baktığımızda; Selçuklular, Beylikler, daha eski olarak Orta Asya ve çevresinde yaşayan Eski Türk erkeğinin saçının uzun olduğunu görmekteyiz. Türkler'de erkeğin saç uzatması; yiğitlik sembolü idi. Bahaeddin Öğel'in kitaplarından da okuduğumuz gibi; Türk erkeğinde uzun saç uygulamasının kökeni, Selçuklular'dan çok daha eskiye gitmektedir.
Japon bilim insanı Kuraklichi Shiratori; İslamiyet'ten önceki Orta Asya imparatorluklarında erkeğin; saç uzatıp saçlarını örmesinin çok yaygın olduğunu belirtmektedir.
Orta Asya boylarının tamamında uzun saç uygulaması yoktu; biz bu uygulamayı, Peçenekler ve Oğuz Türkleri'nde yaygın olarak görmekteyiz. Proto-Moğol, Avar ve Çin'in kuzeyindeki imparatorluklarda; bu uzun saç uygulamasını görmemekteyiz. Hatta Proto- Moğol kavimlerinin atalarının 'dazlak kafalı' oldukları bilgisi; doğru kabul edilen bir bilgidir. Bu sebeple Doğu Türkleri; komşuları Proto-Moğollar'dan etkilenerek saç kesmiş olabilir. Nitekim Kaşgarlı Mahmud'un eseri Dîvânu Lugâti't-Türk'e (Türk Dili Divanı); Türkçe 'tok er' sözünü açıklarken ‘Türkler gibi saçları kesik demektir’ ifadesini kullanmaktadır.
Saç traşı ve örgüsünün de çeşitli şekilleri bulunmaktadır. Bahaeddin Öğel'e göre; başın etrafı derin olarak tıraş edildikten sonra, tepede bırakılan tek örgü, daha çok Kuzeydoğu Asya ile Mançu kavimlerine ait, bir saç modeli idi. Türkler’in uzun saçları ise, arkadan örgülü olması ile hususiyetini kazanıyordu.
Doktor, arkeolog, antropolog, etnograf ve bir gezgin Avusturyalı Felix Von Luschan; 1883-84 yıllarında, Toroslar'ı gezerken bölge insanını fotoğrafladı. 'Tahtacı' olarak bilinen Türkmenler'den birinin saç traşı dikkatini çekti. Bir erkek; başının üzerinde bir tutam saç uzatmış ve bunu örmüştü. Bu Türkmenler; bilindiği gibi Asya'dan buraya göçüp gelmişlerdir. Demek ki atalarının geleneklerini sürdürenleri de bulunmaktaydı.
Yazı : Seher Bilhan Akkaya