Roma’nın doğuya yaptığı savaşlarda Türk boylarından lojistik ve askerî destek aldığı da bir gerçektir.
MÖ 401’de Pers prensi Genç Kyros, kardeşi II. Artakserkses’e karşı taht mücadelesi başlatır. Yaklaşık 10.000 Yunan paralı askerini ordusuna katar.
MÖ 401 – Kunaksa: Babil yakınlarında yapılan savaşta Kyros öldürülür.
Yunan askerleri savaş alanında başarılı olsalar da komutansız kalırlar.
Persler, Yunan komutanlarını hileyle öldürünce askerler kendi liderlerini seçer. Bunlardan biri de Onbinlerin Dönüşü’nü yazan Ksenophon olur.
MÖ 401–400: Onbinler, Mezopotamya’dan başlayıp Anadolu üzerinden Karadeniz kıyısındaki Trabzon’a (Trapezus) ulaşmak için zorlu bir geri çekilme gerçekleştirir.
MÖ 400–399: Karadeniz kıyısı boyunca ilerleyerek Yunan dünyasına dönerlerken onlara yardım eden Türk boyları, ordudan Yalnızçam Dağları'na kadar uzayan Doğu Karadeniz sıradağlarının uygun yerlerine yerleşirler. Aslında bu on bin kişiden bile geriye birkaç yüz kişinin döndüğü rivayet edilir.
Roma ordusuna destek ve lojistik sağlayan Türk boyları da Perslerin baskısına maruz kalmamak için kuzeye doğru göç etmek zorunda kalırlar.
Ordu Cizre ve Fırat Havzası’nı kullanırken, onlar da Hakkâri, Van, Kars ve Ardahan platolarından geçerek günümüzde Yusufeli, Öğdem, Arhavi,Hopa, Çiçekli ve Başhemşin’e kadar uzanan bölgelere gelirler.
Bugün Hakkâri’den Arhavi’nın Demirkapı yaylasına kadar yayılan petroglif ve balballar bu göçlerin en büyük şahitleridir.
Aslında bugün Hemşin bölgesinin yazılı tarihi de bu dönemlerden itibaren başlar.
Hemşin bir etnik kimlik değil, bu sıradağlardaki geniş bir coğrafi alana verilen isimdir. Elbette bu göçler tarihin daha erken dönemlerinden beri de süregelmiştir.
Ancak bölgeye ikinci büyük Türk göçü dalgası, MS 602–628 yılları arasında Bizans ile Sasani Persleri arasında yaşanan savaş sırasında gerçekleşmiştir.
Bu savaş Kuran’da Rum Suresi’nin 1-7. ayetlerine de konu olmuştur.
Bu savaşın ilk dönemlerinde Persler büyük başarılar elde etmiştir.
MS 613–614 yıllarında Suriye ve Filistin’i ele geçirmiş, 614 yılında ise Kudüs düşmüştür. Bu gelişmeler Roma için çok ağır bir yenilgi olmuştur.
Bu yenilgiden sonra, Doğu’da bir tür gizli müttefik olarak görülen ve Roma ordusuna iaşe ile belirli sayıda asker sağlayan Türk göçerleri de Roma ordusuyla birlikte Anadolu’nun iç kesimlerine ve Doğu Karadeniz’in yüksek dağlık bölgelerine kadar yayılmışlardır.
Bunun temel nedeni, yüzyıllardır süregelen bu askerî ve lojistik iş birliği geleneği ile daha önce bölgeye yerleşmiş Türk boylarının varlığıdır.
Cemal Gulas