Spartaküs’ün önderlik ettiği köle isyanı, üç yıl boyunca Roma Cumhuriyeti’nin temellerini sarstı.
İsyan bastırıldığında binlerce köle, Capua’dan Roma’ya uzanan yol boyunca çarmıha gerildi; egemen sınıf yalnızca isyancıları öldürmek değil, bütün kölelere itaat etmemenin bedelini göstermek istiyordu.
Fakat tarihin hükmü Roma’nın hükmünden başka oldu: Spartaküs’ü ezenlerin iktidarı yıkıldı, adları unutuldu; özgürlük için ayağa kalkan kölenin adı ise yaşamaya devam etti. Marx’ın Spartaküs’ü “antik proletaryanın gerçek temsilcisi”, büyük bir komutan ve soylu bir karakter olarak görmesi boşuna değildir. Çünkü tarih, kazananların tuttuğu kayıtların değil, sömürülenlerin bitmeyen sınıf mücadelesinin de tarihidir.
Tarih aynı zamanda köleliğe boyun eğmeyenlerin tarihidir. Spartaküs yenildi; fakat köleliğin doğal ve değişmez olmadığı düşüncesi, onunla birlikte çarmıha gerilemedi.
Sovyetler Birliği Tarihi