Şanlıurfa’nın Eyyübiye ilçesine bağlı Payamlı Mahallesi yakınlarında bulunan Mendik Tepe, insanlık tarihinin erken dönemlerine ışık tutabilecek önemli arkeolojik alanlardan biridir. Taş Tepeler Projesi kapsamında araştırılan yerleşim, Göbeklitepe’den daha eski olabileceği yönündeki değerlendirmelerle dikkat çekmektedir. Ancak bu kronolojik ilişkinin kesinleşmesi için arkeolojik bulguların ve tarihlendirme sonuçlarının netleşmesi gerekmektedir.
Mendik Tepe’de yürütülen kazılarda taş yapılar ve dikili taşlar ortaya çıkarılmıştır. Farklı büyüklüklerdeki yapıların barınma, günlük yaşam ve toplu etkinlikler gibi amaçlarla kullanılmış olabileceği düşünülmektedir. Alanda bulunan mimari kalıntılar, Neolitik Dönem insanlarının gelişmiş bir yapı bilgisine sahip olduğunu ve topluluk hâlinde örgütlenebildiğini göstermesi bakımından önemlidir.
Göbeklitepe, Karahantepe ve Çakmak Tepe gibi yerleşimlerle birlikte değerlendirilen Mendik Tepe, insanların avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik düzene geçiş sürecini anlamamıza yardımcı olmaktadır. Bu merkezler, tarımın yaygınlaşmasından önce de insanların büyük yapılar inşa edebildiğini, ortak çalışmalar yürütebildiğini ve güçlü toplumsal ilişkiler geliştirdiğini ortaya koymaktadır.
Mendik Tepe’nin Göbeklitepe’den daha eski olduğunun kesinleşmesi, Neolitik Dönem’e ilişkin bilgilerimizi yeniden değerlendirmemizi sağlayabilir. Henüz araştırmaların sürdüğü bu yerleşim, Şanlıurfa coğrafyasının insanlık tarihindeki ayrıcalıklı konumunu bir kez daha ortaya koyarken, geçmişimizin bilinmeyen sayfalarını aralamayı bekliyor.
Birgül Filiz Aytar