Türk tarihinde kullanılan başlıklar, dönemlere ve toplum yapısına göre sürekli değişti. Börk, kavuk, sarık, fes ve kalpak gibi başlıklar kimi zaman kişinin görevini ve statüsünü gösterirken kimi zaman da belirli dönemlerle özdeşleşti. Başlığın biçimi, yapıldığı malzeme, üzerindeki süslemeler ve sarığın sarılış şekli bile farklı anlamlar taşıyabiliyordu.
Başlık kültürünün çok eski örneklerini Orta Asya'daki arkeolojik buluntularda görmek mümkün. Pazırık kurganlarından çıkarılan keçe, deri ve süslü başlıklar, MÖ yüzyıllarda oldukça gelişmiş başlık biçimlerinin kullanıldığını gösteriyor. Issık Kurganı'nda bulunan Altın Elbiseli Adam'ın yüksek ve altın süslemeli başlığı da dönemin en dikkat çekici örneklerinden biri.
Türk tarihinden günümüze ulaşan önemli örneklerden biri Kül Tigin'in 8. yüzyıla ait heykel başı. Başlığının üzerindeki kuş figürü bugün hâlâ açıkça görülebiliyor.
Börk, tek bir başlık modelinden çok farklı biçimlerde kullanılan bir başlık türüydü. Keçe, kumaş, deri ve kürkten yapılan çeşitleri bulunuyordu. Selçuklu döneminde de farklı başlık biçimleri kullanıldı. Kubadabad Sarayı'nın 13. yüzyıl çinilerindeki insan figürleri bunları görebildiğimiz önemli kaynaklardan biri.
Osmanlı döneminde kavuk, sarık, börk, üsküf ve kallâvî gibi çok sayıda başlık kullanıldı. Devlet görevlileri, askerler ve din adamlarının başlıkları birbirinden ayrılabiliyordu. Başlığın biçimi ve sarığın sarılışı kişinin görevini ve konumunu gösterebiliyordu. Yeniçerilerin uzun keçe börkleri bunun en bilinen örneklerinden biri.
19.yüzyılda II. Mahmud dönemindeki kıyafet düzenlemeleriyle fes, askerler ve devlet görevlileri arasında yaygınlaştırıldı ve zamanla Osmanlı'nın son döneminin en tanınan başlıklarından biri oldu.
Kalpak ise özellikle Millî Mücadele yıllarında öne çıktı. Mustafa Kemal Atatürk ve dönemin birçok komutanının kalpaklı fotoğrafları nedeniyle bu dönemle güçlü biçimde özdeşleşti.
Kurgan buluntularından Göktürk heykellerine, Selçuklu çinilerinden Osmanlı başlıklarına ve kalpağa kadar günümüze ulaşan örnekler, başlıkların yüzyıllar içinde nasıl değiştiğini açıkça gösteriyor.
Kapak Görseli: Evgeny Kray
Türk Benlik