Osmanlı İmparatorluğu’nun kurucu nüvesini oluşturan ve Oğuzların Kayı boyuna mensup olan Karakeçili Aşireti, tarihsel süreçte uğradığı zorunlu veya isteğe bağlı göçler neticesinde Anadolu'nun farklı coğrafyalarına dağılmıştır. Bu kolların bir kısmı (özellikle Söğüt, Kırıkkale ve Eskişehir civarındakiler) Türkmen kimliklerini aynen korurken; Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya (özellikle Şanlıurfa Siverek, Diyarbakır ve Erzurum bölgelerine) iskân edilen kolları zamanla Kürtleşmiştir.
Bu dönüşüm süreci, aniden yaşanan bir etnik kopuş değil; coğrafi, siyasi ve sosyal etkenlerin bir araya gelmesiyle yüzyıllara yayılan doğal bir sosyolojik asimilasyon ve entegrasyon sürecidir.
Coğrafi İzolasyon ve Demografik Baskı
Osmanlı Devleti, 16. yüzyıldan itibaren (özellikle Safevi tehdidine karşı sınırlar korumak ve göçebe nüfusu yerleşik hayata geçirmek amacıyla) Karakeçili Türkmenlerinin büyük bir kısmını Fırat boylarına ve Güneydoğu Anadolu’ya yerleştirmiştir.
Yeni yerleşim yerlerinde Karakeçili nüfusu, etraflarını saran yoğun Kürt aşiretleri (Milli, Zilan, Modan vb.) karşısında demografik olarak azınlıkta kalmıştır.
Çevredeki baskın dilin (Kurmanci) olması nedeniyle, Karakeçili Türkmenleri komşu aşiretlerle ticari ilişkiler kurabilmek, pazarda var olabilmek ve toplumsal hayata katılım sağlayabilmek adına zamanla Kürtçe öğrenmek zorunda kalmıştır.
Sosyolojik açıdan bir topluluğun dil ve kültür değiştirmesindeki en baskın faktör evliliklerdir.
Güneydoğu'ya yerleşen Karakeçililer, bölgedeki varlıklarını kalıcı kılmak ve husumetleri bitirmek adına çevre köylerdeki Kürt aşiretleri ile yoğun bir şekilde kız alıp verme (evlilik) ilişkisine girmişlerdir.
Yabancı aşiretlerden gelen Kürt annelerin çocuklarını kendi ana dilleriyle büyütmesi, birkaç nesil içinde Karakeçili çocuklarının Türkçeyi tamamen unutarak Kürtçeyi ana dili olarak benimsemesine yol açmıştır.
Bölgede feodal yapının (derebeylik ve mirliğin) güçlü olduğu dönemlerde, merkezi otoriteden uzak kalan Türkmen kolları güvenlik zafiyeti yaşamıştır.
Karakeçililerin bazı kolları, bölgenin en büyük ve güçlü oluşumu olan Milli Aşiret Konfederasyonu gibi Kürt ağırlıklı siyasi yapıların himayesine girmek zorunda kalmıştır.
Bu konfederasyonların idari, hukuki ve askeri şemsiyesi altında geçen yüzyıllar, Karakeçililerin aşiret yapısını, kıyafetlerini, örflerini ve dilini tamamen bölge normlarına (Kürt kültür dairesine) yaklaştırmıştır.
Sosyolog Ziya Gökalp’in bölgede yaptığı saha çalışmalarında aktardığı üzere, bu süreç "lisanen (dilsel olarak) Kürtleşme" şeklinde tezahür etmiştir. Aşiret üyeleri günlük yaşamlarında, ağıtlarında ve masallarında tamamen Kürtçeyi kullanır hale gelmiş, toplumsal hafızalarındaki Türkçe kelimeler zamanla silinmiştir. Buna rağmen aşiret, komşularından ayrışan oymak isimlerini ve "Söğüt'ten gelme" sözlü geleneğini uzun süre korumuştur.
KAYNAKLAR
Ziya Gökalp – Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler: Gökalp, Şanlıurfa Siverek ve Diyarbakır Karakeçililerini bizzat incelemiş; çevre faktörü, evlilikler ve feodal baskılar neticesinde Türkmenlikten Kürtçülüğe/Kürtleşmeye doğru yaşanan dilsel dönüşümü sosyolojik formüllerle açıklamıştır.
Ali Rıza Özdemir – Kayıp Türkler: Etnik Coğrafya Bakımından Kürtleşen Türkmen Aşiretleri (Kripto Yayınları): Eserde, Karakeçili aşiretinin doğuya göç yolları, yerleştikleri köyler ve bu köylerde Türkçenin yerini hangi süreçlerle Kürtçenin aldığı arşiv belgeleri ve saha verileriyle anlatılmaktadır.
Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu – Anadolu'da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar (1453-1650) (TTK Yayınları): Osmanlı tahrir ve iskan defterlerindeki kayıtları inceleyen bu eser, aslen "Türkman Taifesinden" olan Karakeçililerin Doğu Anadolu'daki iskan yerlerini ve zamanla bölge demografisi içinde nasıl dönüştüklerini belgeleriyle ortaya koyar.
Dr. Mahmut Rifat – Şark Aşiretleri ve Karakeçililer: Özellikle Siverek bölgesindeki Karakeçili aşiret reislerinin şecerelerini ve aşiretin bölgedeki Kürt konfederasyonları ile olan ilişkileri neticesinde geçirdiği kültürel evrimi ele alan bir kaynak çalışmadır.
Akkoyunlu Türk Budunu