Bəşər tarixinin ən qaranlıq dövrü 324-cü ildə kilsənin beş nəfəri qara sehrdə ittiham edərək, onları diri-diri yandırdığı orta əsrlərdə başlayır və 1216 il sonra kilsənin əsl İntibah filosofunu, elm adamlarını yenidən diri-diri yandırması ilə başa çatır.
Bruno təbiət, kainat və Tanrı məsələləri ilə məşğul olarkən, kilsənin heç vaxt bağışlamayacağı “cinayətlər” törətmişdir. Lakin təzyiq onu sonda Romaya qaçmağa məcbur edib. Törətmədiyi bir qətllə ittiham olunanda, buradan da Cenevrəyə qaçıb. Bir müddət sonra o, hansısa qalmaqala qarşı bəyanat verdiyinə görə, kilsə tərəfindən həbs olunub və ağır işgəncələrə məruz qalıb.
Çox çətin şəraitdə əvvəlcə İsveçrəyə, sonra isə Fransaya sığınıb. 1583-cü ildə Oksford Universitetində Kopernikin Yeni Kainat qanunu ilə bağlı bir sıra konfranslar keçirib.
1585-ci ildə yenidən Parisə qayıdıb. İş elə gətirib ki, bu zaman Parisdəki sülh kilsələr arasında düşmənçiliyə çevrilib. Bruno bu yeni havadan asılı olmayaraq, katolik kilsəsinin fanatizmini amansızcasına tənqid edib. Parisdə Katolik Kilsəsi üstünlük təşkil etdiyindən, o, daha Parisdə qala bilməzdi; Yenidən həyatını Almaniyaya qaçmaqla davam etdirir.
Burada “Altmış yüz məqalə” adlı əsərini dərc etdirərək, bütün dinlərin sülh şəraitində birgə yaşamalı, dünyamızın zəngin mədəniyyət müxtəlifliyinə, özünüifadə formalarına və insan fərdiliyini ifadə etmə yollarına hörmət, qəbul və düzgün başa düşməyi və fanatizmi müdafiə etməli olduğunu vurğulayır. Bu dəfə Protestant Kilsəsi onun “qəbul edilmiş doktrinalara zidd düşüncələri” olduğuna görə, üzr istəyir.
Enqisison Brunonu tutub zindana ataraq, onun filosof olmadığını bildirir. Ona yeddi il işgəncə veriblər. Onlar istəyirdilər ki, Bruno hamının gözü qarşısında elmə lənət etsin. Amma Brunonu buna məcbur edəcək işgəncə yox idi.
Bruno bu sözləri öz-özünə dəfələrlə təkrarlayırdı: “Dayan! Döz! Çünki olmaq üçün dayanmalısan. Cahillərin hökmü səni təhdid etsə belə, geri dönmə! İşığı qaranlıqdan ayırmaq üçün, yüksək intellekt məhkəməsi var. Qəhrəmanlar bədənin yox, ruhun ölümündən qorxurlar. "Mənim geri almağa sözüm yoxdur" deyən Bruno, yeddi illik təzyiq və işgəncələrə baxmayaraq, geri çəkilmir və üzr istəmir.
Papa VIII Klemensin Brunonun dözümü qarşısında artıq səbri qalmadığından deyir: “Artıq bu iş bitməlidir. "Sərəncam yerinə yetirilir və Bruno yandırılaraq, edam cəzasına məhkum edilir. Yüzlərlə Romalı məşhur ateistin necə yandığını izləməyə tələsir. Bu möhtəşəm kilsə “bayramında” Papa, bütün ölkələrdən 50 kardinal, xüsusən (!) qonaqlar meydanı doldurublar. ..
Romalılar bu böyük insanın başına tac taxmaq əvəzinə, onu ələ salıb lənətləyirlər. Camaatın içindən biri: "Hurray Bruno!" Çox tezliklə var dediyiniz dünyalara köçəcəksiniz” deyə qışqırıb.
Bruno odun yığınına dırmaşır. O, qorxmadan tamaşaçılarının gözlərinə baxdı. Meşə işıqlanacaq. Kahinlər həyəcanla düşünürdülər ki, Bruno heç olmasa bu son dəqiqələrdə fikrindən dönəcək və azad olacağı böyük qələbəyə sevinəcək.
Hökm onun üzünə oxunduqda, Bruno qışqırıb: “Sən ey, mənə ölməyi əmr edən, indi məndən çox qorxursan,” onu susdurmaq üçün, əsgərin biri dəsmalı onun ağzına basır. Onu öpmək üçün uzadılmış xaça tüpürür. Onun dilini balta kəsib, diri-diri yandırırlar. Brunonun ağzından nə bir söz, nə giley-güzar çıxır. O huşunu da itirməyir.
Düz 400 il sonra, onun bəraətindən sonra, yandırıldığı Romadakı məşhur Campodei Fiori meydanında Brunoya heykəl qoyulur. Hardasan, Bruno? CampodeiFiori "Çiçək tarlası" deməkdir. İtalyan gəncləri bu heykəli hər gün təzə çiçəklərlə çiçək tarlasına çevirir.
HƏTTA BRUNO BU SÖZLƏR İLƏ BU GÜN DƏ BİZİ sındırır:
“Allah yer üzünün yaxşı insanlarından öz iradəsinə hakim olmaq üçün istifadə edir, yer üzünün pis insanları isə, Onun iradəsinə hakim olmaq üçün, Allahdan istifadə edir”.
Esmira ŞÜKÜROVA
TEREF