1000 ildən sonra da onun sözləri inanılmaz dərəcədə aktualdır
Ömər Xəyyam məşhur fars astronomu, riyaziyyatçısı və filosofu idi. O, 1048-ci ildə Səlcuq imperiyasının ilkin paytaxtı Nişapurda doğulmuş, təxminən Birinci Səlib yürüşü zamanı yaşayıb, burada bir neçə elmlər üzrə mükəmməl təhsil almışdır. Onların hər birində o, bu gün də istifadə olunan kəşflərə görə qeyd edilib. Məsələn, 1079-cu ildə Xəyyam bir qrup alimlərin başında İsfahanda yeni təqvim yaradıb - bu təqvim indi də İran və Əfqanıstanda istifadə olunur. Bundan əlavə, Xəyyam cəbrin inkişafına böyük töhfə verib, cəbri tənliklərin həndəsi həlli nəzəriyyəsini icad edib və riyaziyyat elmlərinin əksəriyyətinin hələ də dayandığı bir neçə traktat yazıb.
Halbuki Xəyyam təkcə görkəmli alim deyil, həm də filosof idi. O, dünyanın və həyatın quruluşunu incə dərk etməsi ilə seçilirdi. Xəyyam dostluq, sevgi, ölüm, Allah və insan ruhu mövzularından çox danışıb. Xəyyam bütün topladığı hikmət və həyat biliklərini rübailərində bəşəriyyətə çatdırıb. Onun hikmət və həyat bilikləri varlığın ən vacib suallarına cavab verir, motivasiya edir və məsləhətlər verir:
Məlumdur ki, dünyada hər şey boş şeylərdir:
Şən olun, narahat olmayın, işıq budur.
Baş verənlər keçmişdir, nə olacağı bilinmir,
Odur ki, bu gün mövcud olmayan şeylərdən narahat olmayın.
Bu sitat həyatın keçiciliyi və indiki anı qəbul etməyin vacibliyi haqqında fəlsəfi düşüncəni əks etdirir. Xəyyam deyir ki, həyatda bir çox narahatlıq və təcrübə müvəqqəti və əhəmiyyətsizdir və bu “hər şey boş şeylərdir” ifadəsi ilə vurğulanır. Bu, insanın nailiyyətlərinin və qayğılarının çoxunun mahiyyət etibarilə keçici olduğunu və həyatın daha geniş dairəsində əhəmiyyətsiz görünə biləcəyini nəzərdə tutur. Eyni zamanda, Xəyyam həyatı müsbət dərk etməyə çağırır. Müəllif vurğulayır ki, bütün çətinliklərə və uğursuzluqlara baxmayaraq, sevinc və nikbinliyi qoruyub saxlamaq vacibdir. Həyat dəyərli olması lazım olan xoşbəxtlik anları ilə doludur.
Keçmiş artıq keçib və dəyişdirilə bilməz, gələcək qeyri-müəyyən olaraq qalır, ona görə də filosof diqqəti indiki vaxta cəmləməyə, əlçatmaz və idarə olunmayan şeylərə üzülməməyə çağırır. Bu sitat təvazökarlıq və qəbul etmə fəlsəfəsini vurğulayır. O, bizə həyatın gözlənilməzliklərlə dolu olduğunu xatırladır və çətinliklərlə üzləşdikdə belə, sevinci itirməməyin vacibliyini anladır. O, həmçinin narahatlıqların mənasızlığını dərk etməklə başlayan çevrəni bağlayır - bu həqiqətləri qəbul etmək, ən dərin daxili rahatlığa səbəb ola bilər.
Esmira ŞÜKÜROVA