İbrahimi dinlerin pek çok benzerliği vardır ama aynı zamanda pek çok farklılığı da bulunmaktadır.
Din; muhtemelen insanoğlunun varlığının ilk farkına varmasından bu yana şu ya da bu biçimde var olmuştur. İster Güneş'e, ister Ay'a, yıldızlara, ister tamamen farklı bir şeye tapınalım, dinin kökleri insanlığın varoluşuna dayanmaktadır. Bununla birlikte, dinin organize biçimlerinin izi belki de insanlık tarihinde Neolitik devrim olarak bilinen bir döneme kadar uzanabilmektedir.
11,00 yıl önce gerçekleşen bu dönem, çeşitli nedenlerden dolayı bir devrimdi. Neolitik devrimin Yakın Doğu'da ama aynı zamanda dünyanın başka yerlerinde ve bunların hepsinden bağımsız olarak gerçekleştiğine inanılmaktadır. Bu dönemde insanların; tarımın ilk biçimlerini icat ettiği, önceki avcı-toplayıcı yaşam tarzını değiştirdiği ve göçebe bir toplum yerine daha yerleşik bir topluma evrildiği düşünülmektedir. Bu küçük ama önemli devrim, örgütlü dinin ilk örneklerinden bazıları gibi daha önemli devrimlere yol açmıştır.
Bununla birlikte, dinin ilk biçimlerinin tarihte birçok kişinin bildiğinden daha eskilere dayanması dikkat çekicidir. Belki de bu, en iyi şekilde Nicholas Wade tarafından açıklanmaktadır: "Dünyanın her yerindeki toplumlarda görülen çoğu davranış gibi, din de 50.000 yıl önce Afrika'dan yayılmadan önce ata insan popülasyonunda mevcut olmalı ."
Elbette, insanların tam olarak ne zaman dindar oldukları uzmanlar arasında yoğun bir şekilde tartışılıyor. Ancak bazıları, eski insanların attığı ilk dini adımların bazılarının, bin yıl öncesine kadar uzanan bir açlıktan daha eskiye dayanabileceğine inanıyor. Ama bunu nasıl bilebiliriz?
Dini düşüncenin en eski kanıtı, eski insanların ölülerine nasıl davrandığına bakılarak bulunabilmektedir. Dünyadaki çoğu hayvan; ölülere tesadüf bir ilgi gösterir. İnsanlarda ise durum farklıdır. Ritüel amaçlı cenaze törenleri, eski insanların din yolunda attığı ilk adımlar hakkında ipuçları sunmaktadır. Ancak örgütlü dine doğru ilk adımlar Neolitik Devrim sırasında atılmıştır. Bu durum çok hızlı bir sosyolojik gelişmeye olanak sağlamıştır.
İnsanlar; şehirler inşa etmiş, daha fazla yiyecek sağlamış, daha fazla ticaret yapmış ve yaşam tarzını değiştirmiştir. Bu değişiklik daha sofistike bir din biçimini gerektiriyordu. Yaklaşık 5000 yıl önce yazının icadından sonra, sembollerin ortaya çıkması ve çok daha etkili bir iletişim aracının ortaya çıkmasıyla, din daha da belirginleşti ve bu da kültürel evrimin daha belirgin olmasına olanak sağladı.
İbrahimi dinler nelerdir?
Dünya dininde İbrahim kimdi? Tarihsel olarak Hz. İbrahim, “Birçok ulusun Babası” olarak tanındı ve bu, Tanrı'nın verdiği bir söz sayesinde oldu ve böylece Yahudiliğin, Hıristiyanlığın ve İslam'ın atası oldu. Bu nedenle, binlerce yıl boyunca Hz. İbrahim'e bu üç din tarafından saygı duyuldu. Başlangıçta Abram olarak anıldığı İncil'deki Yaratılış kitabı bize Abram'ın; Tanrı'dan gelen bir çağrıya cevap vermek için, Mezopotamya'daki antik Ur şehrini terk ettiğini anlatır. Kendisinden uzak bir ülkede, daha sonra Kenan olarak anılacak yeni bir ulus kurması istenir. Hz. İbrahim, Her Şeye Gücü Yeten Tanrı'ya iman ederek, Tanrı'nın emrettiğini yapmaya koyulur. Eğer başarılı olursa, Tanrı ona, soyunun bu vaat edilmiş toprakları miras alacağına dair söz vermiştir.
Ana karakterleri Avraham, Hz. İbrahim ve Abraham veya Abram olmasına rağmen her üç dinin de farklılıkları bulunmaktadır.
İstatistiklere göre bu üç din arasında en büyük din Hıristiyanlıktır. Temelleri yaklaşık 2000 yıl önce Ortadoğu'da yaşayan İsa Mesih'in öğretilerine dayanmaktadır . İslamiyet’in; Hz. Muhammed'in ilahi vahiy almasının ardından, 7. yüzyıl civarında başladığına inanılmaktadır . Müslüman öğretilerine göre Hz. Muhammed son peygamberdir.
Yaklaşık 3.500 yıl önce başlayan Yahudilik; en eski din olarak kabul edilmektedir.
Yahudilik inancında; Tanrı'nın, Yahudiler'i kutsallığın bir örneğini temsil etmeleri için seçtiğine inanılmaktadır.
Her üç İbrahimi din de benzer ve aynı zamanda farklı olduğundan, birbirinden çok farklı üç antik metinle temsil edilmektedir. Müslümanlara göre bu; Kur'an'dır. Hıristiyanlar İncil'e, Yahudiler ise Tevrat'a başvurmaktadır. Ancak üçü de tek tanrılı dinler olarak adlandırılmaktadır çünkü üçü de Tek Tanrı'ya ibadet etmektedir.
Bu üç metinde aynı kişi ve yerlerden bahsedilse de farklı durum ve mekanlarda bahsedilmektedir. İsa, İbrahimi dinlerdeki farklılıklara ilişkin merkezi bir çıkış noktasıdır. Hıristiyanlıkta İsa Mesih, Tanrı'nın mesihi ve oğludur. Müslüman dininde İsa; peygamber olarak kabul edilirken, Yahudilikte İsa sahte bir mesih olarak kabul edilmektedir.
Yazı : Seher Bilhan Akkaya