Dövlət Statistika Komitəsinin son məlumatına Azərbaycanda inflyasiya göstəricisi ilin əvvəlindən etibarən 5,7 faiz ətrafında qalmaqda davam edir. İlk baxışdan bu rəqəmin dəyişməməsi qiymət artımının sabitləşdiyi təəssüratı yarada bilər. Lakin 5,7 faizlik göstəricinin mahiyyətinə diqqət etdikdə mənzərə bir qədər fərqli görünür.
Bizimesr.media bildirir ki, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanda istehlak qiymətləri indeksi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,7 faiz artıb. Beləliklə, orta illik inflyasiya 5,7 faiz təşkil edib. Yanvar-iyul aylarında da bu göstərici eyni səviyyədə olub.
Yəni, inflyasiyanın 5,7 faizdə qalması qiymətlərin sabit qalması demək deyil. Əksinə, bu, qiymətlərin ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə orta hesabla 5,7 faiz daha yüksək olması deməkdir.
Məsələn, ötən il 100 manata alınan eyni istehlak səbəti bu il orta hesabla 105 manat 70 qəpiyə başa gəlirsə, burada 5,7 faizlik inflyasiyadan söhbət gedir. Gələn il də inflyasiya eyni səviyyədə davam edərsə, həmin qiymətlər yenidən artacaq.
Digər tərəfdən, ümumi inflyasiya göstəricisinin 5,7 faiz olması bütün məhsulların eyni dərəcədə bahalaşması anlamına gəlmir. Dövlət Statistika Komitəsinin əvvəlki açıqlamasında yanvar-iyul aylarında qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymət artımının 6,8 faiz, qeyri-qida məhsulları üzrə 3,8 faiz, əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlər üzrə isə 5,7 faiz olduğu bildirilib.
Yəni inflyasiyanın əsas yükü müxtəlif məhsul və xidmət qruplarında eyni şəkildə hiss olunmur. Xüsusilə gündəlik istehlakda daha çox istifadə olunan ərzaq məhsullarının qiymət artımı əhalinin inflyasiyanı daha yüksək hiss etməsinə səbəb olur.
Bəs 5,7 faizlik inflyasiya iqtisadiyyat üçün pis göstəricidirmi?
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına inansaq, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında əhalinin nominal gəlirləri 9,8 faiz, orta aylıq nominal əməkhaqqı isə 7 faiz artıb. Eyni dövrdə inflyasiya 5,7 faiz olub.
Bu rəqəmlər nominal gəlir və əməkhaqqı artımının ümumi inflyasiyadan yüksək olduğunu göstərir. Lakin burada da orta göstəricilərlə real həyat arasındakı fərq nəzərə alınmalıdır. Çünki hər bir ailənin gəliri eyni sürətlə artmır və hər bir məhsulun qiyməti də 5,7 faiz bahalaşmır.
Ona görə də 5,7 faizlik inflyasiyanın dəyişməməsini birbaşa “qiymətlər sabitləşib” kimi təqdim etmək olmaz. Daha dəqiq desək, qiymətlərin artım tempi hazırda eyni səviyyədə davam edir.
Əsas məsələ isə inflyasiyanın qarşıdakı aylarda hansı istiqamətdə dəyişəcəyidir. Əgər 5,7 faizlik göstərici aşağı düşməyə başlayarsa, bu, qiymət artımının zəifləməsi baxımından müsbət hal olacaq. Əksinə, inflyasiyanın yüksəlməsi əhalinin xərclərinə əlavə təzyiq yaradacaq.
Beləliklə, hazırkı 5,7 faizlik göstəricini nə tamamilə müsbət, nə də kritik mənfi vəziyyət kimi qiymətləndirmək olar. Rəqəm daha çox onu göstərir ki, Azərbaycanda qiymətlər artmaqda davam edir, lakin həmin artımın tempi son aylarda ciddi şəkildə dəyişməyib.
Əhali üçün isə əsas göstərici statistik rəqəmdən daha çox gündəlik xərclərdir - ərzaq, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, kirayə və digər zəruri xərclərin qiymətlərinin gəlirlərlə müqayisədə necə dəyişməsi.
Başqa sözlə, 5,7 faiz inflyasiya “qiymətlər 5,7 faizdə qalıb” demək deyil. Qiymətlər artıb və artmağa davam edir, sadəcə, onların artım tempi hazırda 5,7 faiz səviyyəsindədir.
Ədil Hüseynov