“Armeniya” coğrafi bir termindir və haylarla heç bir bağlılığı yoxdur. Təsadüfi deyil ki, bu gün ermənilər özlərini “hay”, ölkələrini isə “Hayestan” adlandırırlar. “Erməni kralı” olaraq qeyd edilən Böyük Tiqran adlı tarixi şəxs həqiqətən də olub, lakin bu tarixi şəxsin hay hökmdarı olması tamamilə uydurmadır. Böyük Tiqran etnik olaraq partdır və Parfiya imperiyasının arşakilər sülaləsinin bir qolu olan artaşıdlər (artaksid) sülaləsinə mənsub olub. Məşhur amerikalı tarixçi Vayn Kepperin arşakilər sülaləsi ilə bağlı xüsusi araşdırması da var. Bu əsərdə arşakilər sülaləsinin bütün nümayəndələri haqda ətraflı məlumat qeyd edilib. Erməni tarixçiləri də bütün əsərlərində qeyd edirlər ki, arşakilərin haylarla heç bir əlaqəsi yoxdur.
Böyük Tiqran tarixdə heç də müsbət obraz kimi xatırlanmır:Tiqran öz ailəsinə xəyanət etmiş bir şəxs olaraq tanınır. Ermənilərin ağızdolusu danışdığı və özününküləşdirmək istədiyi bu şəxsin tarixdə elə də ciddi bir fəaliyyəti olmayıb. Tarixi qeydlərdə Tiqranın Pont çarlığı ilə uzun illər müharibə etməsi və elə bu müharibə gedişində əsir alınaraq həbs edilməsi qeyd olunur.
Tiqranın yaşadığı tarixi dövrdə Qafqazda Albaniya, Araz çayından cənubda isə Atropatena dövlətləri mövcud olub. Dünya tarixşünaslığında Azərbaycan coğrafi adının Atropatenadan formalaşdığı birmənalı olaraq qəbul edilir”.
Kərəm Məmmədov, fəlsəfə doktoru, tarixçi alim.
"Ərməniyyə ancaq yer adı olub, tarixdə heç vaxt Armeniya adında dövlət olmayıb. Armeniya dövlətinin varlığını sübut edən və erməni hökmdarları tərəfindən erməni dilində yazılmış hər hansı dövlət sənədi heç vaxt olmayıb. Bizim 1918-ci ilə qədər hər hansı dövlətimiz olmayıb. Biz həmişə yunan, fars, ərəb, türk dövlətlərinin tərkibində yaşamışıq. Məhz buna görədir ki, bizdə çoxlu türk adları, soyadları, sözləri var, türklərdə isə heç kimdə erməni adı, soyadı və sözü yoxdur. Bu faktlar bir daha sübut edir ki, ermənilər türk dövlətlərinin tərkibində yaşayıblar.".
Filip Ekozyants, erməni tarixçi.
"Daxildə özünə hay, dillərinə hay dili, əcdadlarına Hayk, atalarına Hayrik, vətənlərinə Hayrenik, ölkələrinə Hayastan deyən bu həyasız etnik toplum, özünü dünyaya erməni, məskunlaşdıqları ərazini isə Armeniya kimi təqdim edir. Əslində isə ərmənlər Qərbi Azərbaycanın qədim türk-qıpçaq əsilli tayfası olublar və onların məskunlaşdığı ərazi Ərməniyyə adlanırdı. Bu saxtakarlıqla haylar özlərini Qərbi Azərbaycanın guya yerli əhalisi kimi qələmə verirlər. Haylar ərmən, Hayastan isə Ərməniyyə deyil.".
Əziz Ələkbərli, tarixçi alim.
Azərbaycanlıların səhifəsi
“Tarihte Hayların “Armeniya” adlı bir krallığı olmamıştır. “Armeniya” coğrafi bir terimdir ve Haylarla hiçbir ilgisi yoktur. Tesadüf değildir ki, bugün Ermeniler kendilerini “Hay”, ülkelerini ise “Hayastan” olarak adlandırmaktadırlar. “Ermeni kralı” olarak anılan Büyük Tigran adlı tarihi kişilik gerçekten var olmuştur; ancak bu tarihi kişinin Hay hükümdarı olduğu tamamen uydurmadır. Büyük Tigran etnik olarak Parttır ve Part İmparatorluğu'nun Arşakiler sülalesinin bir kolu olan Artaşesliler (Artaksiyad) sülalesine mensuptur. Ünlü Amerikalı tarihçi Wayne Capper'ın Arşakiler sülalesiyle ilgili özel bir araştırması da bulunmaktadır. Bu eserde Arşakiler sülalesinin tüm temsilcileri hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Ermeni tarihçiler de bütün eserlerinde Arşakilerin Haylarla hiçbir bağının olmadığını belirtmektedirler.
Büyük Tigran tarihte hiç de olumlu bir figür olarak hatırlanmaz: Tigran kendi ailesine ihanet etmiş bir kişi olarak tanınır. Ermenilerin övgüyle bahsettiği ve benimsemek istediği bu kişinin tarihte öyle ciddi bir faaliyeti olmamıştır. Tarihi kayıtlarda Tigran'ın Pontus Krallığı ile uzun yıllar savaş yaptığı ve tam da bu savaş sırasında esir alınarak hapsedildiği kaydedilmektedir.
Tigran'ın yaşadığı tarihi dönemde Kafkasya'da Albanya, Aras Nehri'nin güneyinde ise Atropatena devletleri mevcuttu. Dünya tarih yazımında Azerbaycan coğrafi adının Atropatena'dan türediği tartışmasız kabul edilmektedir.”
Kerem Mammedov, felsefe doktoru, tarihçi akademisyen.
“Ermeniyye sadece bir yer adı olmuştur; tarihte hiçbir zaman Armeniya adında bir devlet olmamıştır. Armeniya devletinin varlığını kanıtlayan ve Ermeni hükümdarlar tarafından Ermenice yazılmış herhangi bir devlet belgesi hiçbir zaman var olmamıştır. Bizim 1918 yılına kadar herhangi bir devletimiz olmadı. Biz her zaman Yunan, Pers, Arap ve Türk devletlerinin bünyesinde yaşadık. Nitekim tam da bu yüzden bizde pek çok Türkçe isim, soyadı ve kelime vardır; Türklerde ise kimsede Ermenice isim, soyadı veya kelime yoktur. Bu gerçekler bir kez daha kanıtlamaktadır ki Ermeniler Türk devletlerinin egemenliği altında yaşamışlardır.”
Filip Ekozyants, Ermeni tarihçi.
“Kendi içinde kendisine Hay, diline Hay dili, atalarına Hayk, babalarına Hayrik, vatanlarına Hayrenik, ülkelerine Hayastan diyen bu hayasız etnik topluluk; kendisini dünyaya Ermeni, yerleştikleri araziyi ise Armeniya olarak tanıtmaktadır. Aslında ise Ermenler, Batı Azerbaycan'ın kadim Türk-Kıpçak kökenli bir boyuydu ve onların yerleştiği bölge Ermeniyye olarak adlandırılıyordu. Bu sahtekarlıkla Haylar, kendilerini güya Batı Azerbaycan'ın yerli halkı gibi göstermeye çalışmaktadırlar. Haylar Ermen, Hayastan ise Ermeniyye değildir.”
Aziz Alekberli, tarihçi ,professor