Polonya aristokrasisi (Szlachta), 16. yüzyıldan itibaren kendi kimliklerini yerel Slav halkından ayırmak amacıyla kökenlerini antik Sarmat kabilelerine dayandıran köklü bir ideoloji geliştirmiştir. Avrasya ve Türk tarih tezlerine göre; göçebe yaşam tarzları, kurgan kültürleri, dinsel pratikleri ve tamga gelenekleriyle erken dönem Türk dünyasının (Proto-Türk) sarsılmaz bir parçasını oluşturan Sarmatların bu şekilde sahiplenilmesi, sıradan bir soyluluk kurgusu değildir. Bu inanç, somut arkeolojik bulgular, askeri teçhizatlar ve hanedan armalarıyla desteklenen, Polonya elitlerinin kendi genetik ve askeri meşruiyetlerini Doğu'nun fetihçi Türk aristokrasisinde bulma mücadelesidir.
Polonya asillerinin kendilerini Sarmat-Türk kimliğiyle tanımlaması, gündelik yaşamdan askeri teknolojiye kadar tamamen somut ve gözle görülür kanıtlara dayanmaktadır:
Hanedan Armaları ve Türk Tamgaları (Clan Heraldry):
Polonya asil ailelerinin kullandığı ve "Herb" adı verilen armalar, Batı Avrupa'nın aslanlı, kartallı hanedan armalarından tamamen farklıdır. Polonya'nın en köklü asil ailelerine ait Jastrzębiec, Abdank, Ogończyk ve Dunin armaları; düz çizgiler, hilaller, oklar ve haçlardan oluşan geometrik şekillerdir. Bu şekiller, Hun ve Göktürk dönemi Türk boy tamgaları (damgaları) ile yapısal olarak birebir aynıdır. Tarihçiler, bu armaların bozkır kavimlerinin Polonya coğrafyasına göç ederken getirdikleri mülkiyet damgaları olduğunu belirtmektedir.
Askeri Teçhizat ve Eğri Kılıç (Karabela):
Batı Avrupa şövalyeleri düz ve ağır kılıçlar kullanırken, Polonyalı Sarmat asilleri tamamen Türk tipi eğri kılıçları benimsemiştir. Polonya ulusal kimliğinin en somut parçası olan Karabela tipi kılıçlar, kabza yapısından (kuş başı formlu) namlu eğimine kadar tamamen Osmanlı ve Memlük kılıç tasarımlarından kopyalanmıştır. Bu kılıçlar sadece savaşta değil, asillerin günlük kıyafetlerinin ayrılmaz bir nişanesi olarak taşınmıştır.
Giyim Kuşam, Saç ve Bıyık Tarzı (Zupán ve Kontusz):
Polonyalı asiller Batı'nın peruk ve tayt modasını reddederek yüzlerini Doğu'ya dönmüşlerdir. Başlarını tamamen kazıtıp sadece tepede bir tutam saç bırakma geleneği (Czupryna), antik Hun, Avar ve Göktürk savaşçılarının saç tıraşıyla aynıdır. Üzerlerine giydikleri ipek kuşaklı, uzun kollu Kontusz ve Żupan isimli giysiler, dönemin Osmanlı kaftanlarının Lehistan iklimine uyarlanmış somut örnekleridir.
Polonya asillerinin kendilerini Sarmat Türkleri olarak kabul etmesi, arkalarında Batı dünyasında eşi benzeri görülmemiş bir Doğu-Batı sentezi bırakmalarını sağlamıştır. Bugün Polonya müzelerinde sergilenen askeri teçhizatlar, aile mühürlerindeki tamgalar ve portrelerdeki dış görünüş unsurları, Szlachta sınıfının kendisini sıradan Avrupa halklarından ayırarak bozkırın savaşçı Türk ruhunun Avrupa'daki yegane varisleri ilan ettiğini somut bir şekilde doğrulamaktadır. Sarmatizm, Polonya'nın tarihsel hafızasında romantik bir övünç kaynağı ve Avrasya bozkır kültürünün Avrupa kıtasındaki en belirgin ayak izi olarak kalmıştır.
Kaynaklar
Sulimirski, Tadeusz (1970). "The Sarmatians." Thames and Hudson, London.
(Yazar, Sarmatların kurgan kazılarını, Türk-Bozkır kültür dairesiyle olan bağlarını ve Polonya kültürüne bıraktıkları somut arkeolojik mirasları bu temel eserinde detaylıca inceler.)
Zygulski, Zdzislaw Jr. (1988). "Oriental Art in Poland." Arkady Publishers.
(Polonya askeri tarih uzmanı olan yazar; Leh Kanatlı Süvarilerinin (Hussar) teçhizatlarını, Karabela kılıçlarını ve Polonya asillerinin kıyafetlerindeki doğrudan Osmanlı/Türk taklitçiliğini somut müze envanterleriyle belgeler.)
Piekosiński, Franciszek (1896). "Heraldyka polska wieków średnich" (Ortaçağ Polonya Heraldiyi). Kraków.
(Polonyalı ünlü tarihçi ve hanedan uzmanı, Polonya asil aile armalarının (Szlachta arms) köken olarak tamamen Avrasya bozkır kavimlerinin ve erken dönem Türklerin "tamga" (damga) sistemine dayandığını grafiksel çizimlerle kanıtlayan dünyadaki en önemli başvuru kaynağıdır.)
Bogucka, Maria (1996). "The Century of Polish Sarmatism: Customs and Culture in the 17th Century." Instytut Historii PAN.
(Polonya Bilimler Akademisi yayını olan bu kitapta, asillerin saç kesimlerinden (Hun tarzı), giydikleri kaftanlara kadar gündelik yaşamdaki Sarmado-Türk esintileri sosyolojik verilerle sunulur.)
Yeliz Kılıçaslan