Kenesary xanın qardaşlarının - Sultan Sarjan və Esengeldinin qəhrəmanlıqları müstəqillik ideyasının təməli idi və onların adları xalqının azadlığı uğrunda həlak olan şəhidlər kimi tarixə əbədi olaraq qızıl hərflərlə həkk olunmuşdur.
Sultan Qasım və oğulları sarsılmaz iradəyə və həqiqətən xan ləyaqətinə malik idilər. Kokand xanlığı ilə danışıqlar zamanı Sarjan və Esengeldi yalvarışçılar kimi deyil, qüdrətli və azad bir çöl hökmdarının səfirləri kimi çıxış etdilər. Kokand bəylərbəyi (və ya xanı) səfir toxunulmazlığının müqəddəs qanununu pozaraq ən yüksək alçaqlıq və xəyanət nümayiş etdirdi: döyüş meydanında ədalətli döyüşdə sultanları məğlub edə bilmədikdən sonra onları ittifaq bəhanəsi ilə ziyafətə cəlb etdi və xaincəsinə edam etdi.
Bu faciə Kokand hökmdarlarının azadlığı sevən qazaxlardan Çar Rusiyasının müstəmləkə ekspansiyasına qarşı mübarizə aparmaqdan daha çox qorxduqlarını açıq şəkildə göstərdi. Qasım-Sultanın böyük nəslindən və böyük Ablay xanın nəvələrindən başqa heç bir oğul doğula bilməzdi - onlar çölün əsl bəbirləri idilər. Üsyan bayrağını qaldıran Kenesary xan ürəyində təkcə məzlum xalq üçün ağrı deyil, həm də xaincəsinə qətlə yetirilmiş qardaşlarının qisasını almaq kimi müqəddəs bir vəzifə daşıyırdı.
Кене—хан, Кене—сұлтан, Кене батыр!
Кене—Ар, Кене—Айбат, Кене—Ақыл!
Мерт болған Алатаудың бөктерінде—
Алаштың кемеңгері Кене жатыр!
Bu sözlər bizə Kenesary-nin döyüş meydanında sadəcə bir xandan və ya cəsur bir döyüşçüdən daha çox şey olduğunu xatırladır; o, öz dövrünün şərəfi (Ar), nəhəng qüvvəsi (Aybat) və müdrikliyi (Aqıl) idi.
Onun Alatau ətəyində ölümü, bütün acılığına baxmayaraq, bizə fundamental bir dərs buraxan ortaq bir faciədir: müstəqillik və azadlıq, Alaşın ən yaxşı oğullarının canlarını təmənnasız verdikləri ən yüksək dəyərlərdir. Qazax çölünün ləyaqətini qoruyan bütün xanlara, cəngavərlərə və sultanlara əbədi xatirə və şöhrət!
Dauren Musa