Sevinc Telmanqızının diqqət çəkdiyi maraqlı bir məsələ var.
Onun sözlərinə görə, bir müddət əvvəl Azərbaycan televiziyalarından qovulan “üzdəniraq”ların efirdə görünməsi məqsədli şəkildə azaldıldı. Sevinc xanım bunu hökumətin apardığı siyasətlə əlaqələndirir.
Amma qəribə mənzərə yaranıb: televiziyadan çəkilən həmin simalar indi biznes dünyasında daha çox görünməyə başlayıblar.
Yeni restoran açılır — təqdimatda onlar.
Yeni mağaza açılır — onlar.
Yeni obyekt istifadəyə verilir — yenə sosial şəbəkədə qalmaqal, qeyri-adi davranış və böyük izləyici auditoriyası ilə məşhurlaşmış simalar.
Telmanqızının bu mövzuda mövqeyi yeni deyil. 2024-cü ildə də o, “üzdəniraq ‘fenomen’lər” ifadəsini işlədərək TikTok fenomenlərinin biznes adamları tərəfindən önə çıxarılmasını açıq şəkildə tənqid etmişdi. Həmin çıxış konkret olaraq bir iş adamının “Baboş” kimi tanınan TikTok fenomeninin evinə getməsi fonunda edilmişdi…
Burada isə daha böyük bir sual ortaya çıxır.
Niyə iş adamı öz məhsulunu tanıtmaq üçün müəllimi, həkimi, alimi, aktyoru, yazıçını, idmançını deyil, məhz qalmaqalla məşhurlaşmış sosial media fenomenini seçir?
Cavabın bir hissəsi çox sadədir: pul.
Biznes üçün həmin şəxsin kim olması deyil, neçə yüz min izləyicisinin olması əhəmiyyətlidir. O, obyektə gəlir, telefonlar çıxır, video çəkilir, TikTok və Instagramda yüz minlərlə baxış yaranır. Bir neçə saat ərzində biznes bəzən klassik reklamla əldə edə bilməyəcəyi auditoriyanı qazanır.
Deməli, qarşımızda təkcə mənəviyyat məsələsi yoxdur. Yeni şöhrət iqtisadiyyatı yaranıb.
Məni düşündürən başqa şeydir:
Azərbaycanda məşhur olmaq üçün nə etmək lazımdır?
İllərlə kitab yazmaq?
Elm yaratmaq?
Yaxşı həkim olmaq?
Uşaqlara dərs demək?
Yoxsa kameranın qarşısında qalmaqal yaradıb bir milyon baxış toplamaq?
Əgər sonuncu daha tez şöhrət, daha çox reklam müqaviləsi və daha yüksək ictimai görünürlük gətirirsə, problem artıq ayrı-ayrı adamlarda deyil. Problem cəmiyyətin qurduğu şöhrət sistemindədir.
Və ən maraqlı paradoks da elə Sevinc Telmanqızının toxunduğu yerdədir:
Televiziyanın qapısından çıxarılan adam biznesmenin açılışında fəxri qonağa çevrilirsə, deməli, televiziyanın qapısını bağlamaqla problem həll olunmayıb. Sadəcə ekran dəyişib — televiziyanın yerini TikTok və Instagram tutub.
Bəlkə də sualı belə qoymaq daha doğrudur:
Azərbaycanda “üzdəniraqların” sayı artıb, yoxsa onlara verilən səhnə böyüyüb?
Bəlkə də ən təhlükəli dəyişiklik insanların özündə deyil, cəmiyyətin kimə nüfuz, şöhrət və status verməsindədir. Problem cəmiyyətin nüfuz iyerarxiyasının dəyişməsidir.
Bir cəmiyyətin hansı istiqamətə getdiyini anlamaq üçün onun kimi məşhurlaşdırdığına baxmaq kifayətdir. Çünki hər dövr öz qəhrəmanlarını özü seçir…
Professoru “Baboş”un ayağı altına qırmızı xalı kimi atan xalq hara gedir görəsən?
Elbəyi Həsənli
TEREF