Tarixdə elə insanlar var ki, onların əsl qiyməti yalnız illər sonra anlaşılır.
Mümin Aksoy da onlardan biri idi.
İzmirin işğalından sonra o, Yunanların etimadını qazanmaq və onların arasında sərbəst hərəkət etmək üçün özünü tamamilə başqa cür göstərməli oldu.
Bəzi araşdırmalara görə, Mümin Aksoy Yunanların gözündə artıq təhlükəli bir türk zabiti kimi görünməmək üçün hərbi xidmətindən uzaqlaşdırılmasına səbəb olacaq şəkildə davranmış, icazəsini uzadaraq öz hərbi hissəsinə qayıtmamışdı. Nəticədə onun ordu ilə əlaqəsi kəsilmiş və Yunanların etimadını qazanması üçün imkan yaranmışdı.
Daha sonra şapka taxdı, Yunanlarla görüşlərə getdi və onların arasında sərbəst şəkildə dolaşmağa başladı.
İnsanların gözündə isə “Gavur Mümin”, “Xain Mümin” oldu.
Lakin bütün bunların arxasında başqa bir məqsəd var idi:
Düşmənin içinə girmək və Vətən üçün məlumat toplamaq.
Mümin Aksoy Yunan işğal qərargahından əldə etdiyi məlumatları Milli Mübarizə tərəfinə ötürür, silah, telefon, telefon kabelləri və digər vasitələrin Milli qüvvələrə çatdırılmasına kömək edirdi.
Ən ağır olan isə düşmənlə üz-üzə qalmaq deyildi.
Ən ağır olan öz xalqının gözündə xainə çevrilmək idi.
Təsəvvür edin:
Siz Vətən üçün çalışırsınız, amma insanlar sizi xain hesab edir.
Sizi təhqir edir, haqqınızda ən pis sözləri deyirlər.
Siz isə özünüzü müdafiə edə bilmirsiniz.
Çünki həqiqəti söyləsəniz, illərlə qurduğunuz gizli fəaliyyətin bütün mənası itə bilər.
Mümin Aksoy bunu yaşadı.
Tarix bizə burada çox mühüm bir dərs verir.
Bu gün də insanları yalnız görünən tərəflərinə görə mühakimə etmək təhlükəlidir.
Bəzən Vətən üçün nələrdənsə keçən insanın fədakarlıqları görünmür.
Onun ailəsi üçün itirdikləri görünmür.
Şəxsi həyatından vaz keçməsi görünmür.
Təhlükəsizliyini riskə atması görünmür.
Gələcəyini Vətənin gələcəyinə qurban verməsi görünmür.
Əvəzində isə yalnız nəticəyə baxılır.
Bəzən onun şəxsi həyatı müzakirə olunur, xarakteri hədəfə alınır, hətta Vətən üçün itirdikləri onun əleyhinə çevrilir.
Daha ağrılı olan isə budur:
Vətənin sabahı üçün öz rahatlığından keçən insan, yalnız bu gününü yaşayanların yanında bəzən sadəlövh, bacarıqsız, uğursuz və heç nəyə nail ola bilməyən biri kimi təqdim olunur.
Çünki insanlar çox vaxt soruşmurlar:
“Bu insan nələri qurban verib?”
Əvəzində soruşurlar:
“İndi nəyi var?”
“Harada yaşayır?”
“Nə qədər qazanır?”
“Nə qədər nüfuzu var?”
“Niyə rahat həyat sürmür?”
Amma bəlkə də həmin insanın itirdikləri qazandıqlarından daha qiymətlidir.
Çünki bəzi insanlar öz bu günlərini Vətənin sabahına dəyişirlər.
Bəzi insanlar ailələrinin rahatlığından keçirlər.
Bəzi insanlar şəxsi həyatlarını arxa plana atırlar.
Bəzi insanlar illərlə haqsızlıqların içində mübarizə aparırlar.
Və bəzən onların bütün bunları niyə etdiyini cəmiyyət yalnız illər sonra anlayır.
Mümin Aksoy bunun tarixi nümunələrindən biridir.
Bu gün biz onun adını qəhrəman kimi xatırlayırıq.
Amma öz dövründə onu “Gavur Mümin” adlandırırdılar.
Deməli, tarix bizə bir şeyi öyrədir:
Bu gün bir insan haqqında verilən hökm həmişə son hökm deyil.
Bəlkə bu gün “xain” dediyimiz insanın həqiqi hekayəsini sabah öyrənəcəyik.
Bəlkə bu gün “bacarıqsız” kimi gördüyümüz insanın hansı yükü daşıdığını illər sonra anlayacağıq.
Bəlkə bu gün yuxarıdan aşağı baxdığımız insan, bizim rahatlığımız üçün öz rahatlığından keçib.
Ona görə insanları yalnız bu gün sahib olduqları ilə deyil, Vətən üçün nələrdən keçdikləri ilə də qiymətləndirmək lazımdır.
Çünki bəzən ən böyük qəhrəmanlar qəhrəman kimi görünmür.
Bəzən onlar xain kimi görünməyə məcbur olurlar.
Və bəzən həqiqəti onların özləri deyil, tarix danışır.
Нурлан Алиев