Kaqan Yaxın Şərqin yeni reallığı haqqında: İran qalib gəldi və Amerika Tehrandan daha çox gərginlikdən qorxur
4-09-2026, 17:23

Amerikalı politoloq Robert Kaqan The Atlantic üçün yazdığı məqalədə Vaşinqtonun dilə gətirməməyi üstün tutduğu bir nəticəni sənədləşdirib: bir il yarım "maksimum təzyiq", iki müharibə və aylarla davam edən bombardman İranı sındırmayıb, əksinə, regionda güc balansını öz xeyrinə dəyişib. Kaqanın sözlərinə görə, Tehranın qonşuları artıq nə Amerikanın, nə də İsrailin dominantlıq etmədiyi yeni bir reallığa uyğunlaşırlar.
Kaqanın məntiqi müəyyən bir xronologiyaya əsaslanır. İsrailin Cənubi Pars qaz yatağına hücumundan sonra İran Qətərin Ras Laffan kompleksinə - dünyanın ən böyük LNG zavoduna qarşı qisas aldı və bununla da Körfəz enerji sektorunu çökdürmək və qlobal iqtisadiyyatı uzunmüddətli böhrana salmaq qabiliyyətini nümayiş etdirdi. Tramp İranın enerji sektoruna hücumları dayandırdı və o vaxtdan bəri onları yenidən başlatmaq riskini götürmədi və onun "bütün elektrik stansiyalarını və körpülərini sökmək" ilə bağlı təkrarlanan təhdidləri sadəcə boş sözlər olaraq qaldı. Arsenal amili rol oynadı: ABŞ-ın sursat ehtiyatları o qədər tükənib ki, vəziyyətin daha da gərginləşməsi ehtimalını məhdudlaşdırır və iyul ayında keçirilən Quinnipiac sorğusuna görə, Amerika seçicilərinin 60 faizi hərbi əməliyyatlara qarşıdır.
Kaqanın nəticəsi qətidir: qalibin danışıqlar masasına qayıtmaq üçün şərtləri diktə etməkdən başqa heç bir səbəbi yoxdur. Tehran artıq ABŞ qoşunlarının çıxarılmasını, blokadanın və sanksiyaların qaldırılmasını, hətta təzminatların ödənilməsini tələb edir və Hörmüz boğazına nəzarəti müzakirə olunmaz adlandırır. Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi açıq şəkildə bildirib ki, İran boğazdan İran yolundan başqa heç bir marşruta icazə verməyəcək və "qanunsuz" marşrutla gedən Amerika gəmilərinə hücum edəcək. Ukrayna üçün bu təhlil xüsusilə narahatedici bir təbəqə ehtiva edir: Kaqan yazır ki, Vaşinqton tükənmiş arsenallarını qoruyur, o cümlədən Rusiyanın NATO ölkəsinə hücumu halında - yəni Moskvanın çəkindirici qüvvəsi artıq Yaxın Şərqdəki çıxılmaz vəziyyətdən birbaşa asılıdır.
Xvilya

