XX əsrin dahi riyaziyyatçısı Paul Erdösün səsləndirdiyi “Riyaziyyatçı qəhvəni teoremlərə çevirən makinadır” ifadəsi elm tarixinin ən məşhur və rəmzi zarafatlarından biridir. Bu lakonik fikir ilk baxışda sadə bir metafora təsiri bağışlasa da, əslində yaradıcı təfəkkürün sərhədsiz enerjisini və xüsusi həyat tərzini əks etdirir. Qəhvə burada sadəcə fizioloji ehtiyacı ödəyən içki deyil, mürəkkəb abstraksiyaların öhdəsindən gəlmək üçün zəruri olan stimullaşdırıcı yanacaq rolunu oynayır. Məhz bu səbəbdən dünya elminin bir çox dahiləri laboratoriyaları deyil, sakit kafeleri və iş masalarını özlərinin əsl yaradıcılıq məkanına çevirmişlər.
Erdösün məcazında işlənən mexanizm anlayışı riyaziyyatçının beyninin fasiləsiz işləyən, məlumatı emal edən unikal sistem olduğunu vurğulayır. Bu intellektual mexanizm xaotik rəqəmlər və məntiqi zəncirlər dənizindən zərif teoremlər, əbədi qanunlar çıxarmaq qabiliyyətinə malikdir. Hər bir yeni teorem təkcə quru düstur yığını deyil, insan ağlının sərhədlərini aşan dərin fəlsəfi kəşf və estetik gözəllik nümunəsidir. Lakin adi maşınlardan fərqli olaraq, riyaziyyatçı bu mürəkkəb prosesə yalnız məntiq deyil, həm də öz həyəcanını, intuisiyasını və elmi ehtirasını qatır.
Nəticə etibarilə, bu zarafatcıl ifadə elm adamının fədakar əməyini və abstrakt düşüncəyə olan sonsuz bağlılığını ən sadə dillə izah edir. Bir fincan qəhvə ilə başlayan bu uzun səyahət bəşəriyyətin elmi tərəqqisinə dəyərli töhfələr verən böyük intellektual irslə nəticələnir. Çünki riyaziyyat yalnız rəqəmləri hesablamaq deyil, kainatın sirrini açmağa yönəlmiş fasiləsiz bir axtarış prosesidir. Və bu yolda hər yeni addım bəşəriyyətin gələcəyini işıqlandıran parlaq bir fikrin doğulmasına zəmin yaradır...
Paul Erdös (1913-1996) – görkəmli macar alimi, 20-ci əsrin ən məhsuldar riyaziyyatçılarından biri sayılır. 1400-dən (!) çox elmi məqaləsi çıxmış Erdös kombinatorika və qraf, ədədlər, çoxluqlar, ehtimal nəzəriyyələri ilə riyazi analizlə məşğul olub.
İbrahim Nebioğlu