62 il əvvəl, 14 sentyabr 1964-cü ildə yazıçı Vasili Qrossman 58 yaşında vəfat etdi.
Vasili Semyonoviç (İosif Solomonoviç) 20-ci əsrin ən böyük dastanı olan və sağlığında nəşr olunmayacaq "Həyat və Tale" romanının müəllifi idi...
"Sizdən kitabıma azadlığı bərpa etməyinizi xahiş edirəm. Xahiş edirəm ki, Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi deyil, redaktorlar əlyazmam barədə mənimlə müzakirə etsinlər və mübahisə etsinlər... Həyatımı həsr etdiyim kitab həbsxanada olanda hazırkı vəziyyətimdə, fiziki azadlığımda heç bir həqiqət, heç bir məna yoxdur, çünki onu yazmışam, çünki ondan imtina etməmişəm və etməyəcəyəm də... Hələ də həqiqəti yazdığıma, onu insanlara sevgi və şəfqətlə, onlara inanaraq yazdığıma inanıram.
Kitabım üçün azadlıq diləyirəm."
(V.S. Qrossmanın N.S. Xruşşevə məktubundan)
Stalinqrad döyüşü zamanı V.S. Qrossman küçə döyüşlərinin ilk günündən son gününə qədər şəhərdə idi.
Atəş altında ağır yaralanan şair Yevgeni Dolmatovskini döyüş meydanından apardı.
Stalinqrad döyüşündə, o cümlədən cəbhə xəttində döyüşlərdə iştirakına görə Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edildi.
1943-cü ildə podpolkovnik rütbəsinə yüksəldi.
Anası Yekaterina Savelyevna Qrossman (qızlıq soyadı Malka Zayvelevna Vitis) 1941-ci ildə yəhudi gettosunda vəfat etdi. Ömrünün sonuna qədər yazıçı mərhum anasına məktublar yazırdı.
Onun taleyi ona həsr olunmuş "Həyat və tale" romanında əks olunacaq. Kitabın ən təsirli səhifələri ananın oğluna vida məktubudur...
"Həyat və tale" romanı 1961-ci ildə KQB tərəfindən müsadirə edildi, möcüzəvi şəkildə qorunub saxlanıldı, gizli şəkildə mikrofilmdə qaçaqmalçılıq yolu ilə çıxarıldı və ilk dəfə yalnız 1980-ci ildə İsveçrənin Lozanna şəhərində nəşr olundu (redaktə edənlər Şimon Markiş və Yefim Etkinddir).
Boris Mazur