Türkler; tarih sahnesine çıktığından beri demiri işlemeyi biliyordu. Demire çeşitli anlamlar yüklenmişti. Ölme, doğum, büyüme ve doğurganlık ile ilişkilendirilmiş ve canlı olduğu düşünülmüştür.
Demirkıynak ise Türklerin olağanüstü vasıflar yüklemiş olduğu bir ruhtur ve Anadolu inancında karşımıza çıkmaktadır. Balıkesir, Bigadiç Dağları'nda yaşadığa inanılmaktadır. Ağaç veya hayvan kılığına girebilen, aniden ortaya çıkan, korkunç sesler çıkararak insanları korkutan ve son derece pis kokan bir varlık olduğuna inanılmaktadır. Kötücül bir varlıktır. Bir nevi Yunan Mitolojisi'ndeki Tanrı Pan'e benzetilebilir. Demir tırnak ve burunludur. Güzel bir kadın şeklinde tasvir edilmektedir. İnsanlarla karşılaştığında burnunu saklamaktadır.
Bu varlığı görenlerin aklını kaçıracağına inanılmaktadır.
Sudan koktuğu için; onu görenlerin, yakında bir akarsu veya göl varsa oraya girmeleri salık verilir. O suya girip onlara zarar veremez.
Kırgızlar ve diğer Türk topluluklarında adına "Jeztımak", bazen de "Jez Tumşuk" (demir burun) olarak rastlanmaktadır. Tepegöz efsanelerinin Kazak, Karakalpak, Kırgız, Özbek, Türkmen, Altay ve diğer versiyonlannda, Tepegözün bazen kızı veya bazen de kız kardeşi olarak geçmektedir. Avcı gibi ortaya çıkan kahraman, önce Demirtırnağı, ardından da Tepegözü öldürür.
"Demir Tırnak" motifi, şaman mitolojisinden gelme sayılır. "Erlik" ve diğer yeraltı varlıklann kızlan da şaman efsanelerinde, demir kollu, demir tırnaklı ve bazen de demir vücutlu olarak betimlenirler.
Yazı : Bilhan Akkaya