ABŞ-ın Qərb cəbhəsində dönüş nöqtəsi.
Eri gölü döyüşü — 10 sentyabr 1813-cü ildə baş verib. "1812-ci il Müharibəsi" zamanı ABŞ və Böyük Britaniya arasında Eri gölündə baş vermiş mühüm dəniz döyüşüdür. ABŞ eskadrasının komandiri Oliver Hazard Perri, Britaniya eskadrasının komandiri isə Robert Heriot Barklay idi. Döyüş ABŞ-ın qələbəsi və Britaniyanın göldəki altı gəmisinin hamısının təslim olması ilə başa çatdı. Bu qələbə ABŞ-a Eri gölündə nəzarəti təmin etdi və Qərb cəbhəsində hərbi vəziyyətin dəyişməsində mühüm rol oynadı.
Tarixi kontekst və strateji əhəmiyyət.
Eri gölü "1812-ci il Müharibəsi"-nin Qərb cəbhəsində qoşunların, sursatın və ərzağın daşınması üçün mühüm nəqliyyat marşrutu idi. Göl üzərində üstünlük hər iki tərəfin Detroyt, Amherstburq və ətraf ərazilərdəki əməliyyatlarına ciddi təsir göstərirdi. Buna görə ABŞ üçün göldə nəzarəti ələ keçirmək yalnız dəniz qələbəsi deyil, həm də, quru qoşunlarının təchizatını və hərəkət imkanlarını yaxşılaşdıran strateji məqsəd idi.
Tərəflərin qüvvələri və komandanlıq.
ABŞ eskadrası Oliver Hazard Perrinin komandanlığı altında doqquz gəmidən ibarət idi. Əsas gəmilər USS Lawrence və USS Niagara idi. Eskadranın ümumilikdə 54 topu vardı.
Britaniya eskadrası Robert Heriot Barklayın komandanlığı altında 6 gəmidən ibarət idi. Əsas gəmilər HMS Detroit və HMS Queen Charlotte idi. Britaniya eskadrası 63 topla silahlanmışdı.
Döyüşün gedişi.
Döyüş 10 sentyabr 1813-cü ildə Put-in-Bay yaxınlığında başladı. İlkin mərhələdə külək və atəş məsafəsi Britaniya gəmilərinə üstünlük verirdi. Britaniyanın uzunmənzilli topları ABŞ-ın flaqmanı USS Lawrence gəmisinə ciddi zərər vurdu. Niagara isə döyüşün əvvəlində əsas xəttdən geridə qaldı və Perrinin planlaşdırdığı qarşıdurmada tam iştirak etmədi.
Təxminən iki saatlıq döyüşdən sonra Lawrence ağır zədələndi və idarəolunmaz vəziyyətə düşdü. Ekipajın böyük hissəsi həlak olmuş və ya yaralanmışdı. Perri döyüşü davam etdirmək üçün Niagara gəmisinə keçdi.
​Təlqin Edici Dönüş.
Gəmisi batmaq üzrə olan Oliver Perri təslim olmadı. O, göyərtədəki məşhur "Don't Give Up the Ship" (Gəmini təslim etməyin) yazılmış döyüş bayrağını götürərək, kiçik bir avarçəkmə qayığı ilə Britaniya atəşi altında USS Niagara gəmisinə keçdi.
USS Niagara gəmisinə çatan Perri idarəetməni ələ aldı və küləyin dəyişməsindən istifadə edərək Britaniya xəttini yarmağa doğru hərəkət etdi. Bu zaman Britaniyanın əsas gəmiləri olan HMS Detroit və HMS Queen Charlotte manevr edərkən toqquşaraq bir-birinə dolaşmışdı. Niagara hər iki tərəfə ağır yaylım atəşi açaraq Britaniya flotunu darmadağın etdi.
Nəticələr və tarixi təsir.
Döyüşün sonunda ABŞ Eri gölündə nəzarəti ələ keçirdi. Bu qələbə Britaniyanın Qərb cəbhəsindəki təchizat imkanlarını zəiflətdi və ABŞ qoşunlarına Detroyt və Amherstburqu geri almaq üçün şərait yaratdı.
Eri gölü qələbəsindən sonra general Uilyam Henri Harrisona tabe olan ABŞ ordusu Temza döyüşündə Britaniya və onun yerli müttəfiqlərini məğlub etdi. Bu hadisələr Qərb cəbhəsində Britaniya hərbi mövcudluğunun zəifləməsinə səbəb oldu.
Döyüşdən sonra Perri general Harrison üçün məşhur mesajını yazdı: “We have met the enemy and they are ours.” - “Düşmənlə üz-üzə gəldik və onu məğlub etdik". Bu ifadə Eri gölü qələbəsinin simvoluna çevrildi.
İtkilər.
ABŞ qüvvələri: 9 gəmi.
Britaniya qüvvələri: 6 gəmi.
Ölü sayı:
ABŞ: 27 nəfər.
Britaniya: 41 nəfər.
Yaralı sayı:
ABŞ: 96 nəfər.
Britaniya: 94 nəfər.
Əsir düşənlər:
ABŞ: 0.
Britaniya: 306 nəfər.
Yekun.
Eri gölü döyüşü ABŞ-ın "1812-ci il Müharibəsi"-indəki ən mühüm dəniz qələbələrindən biri idi. Döyüş ABŞ-a göl üzərində nəzarəti təmin etdi, Britaniyanın təchizat imkanlarını məhdudlaşdırdı və Qərb cəbhəsindəki hərbi təşəbbüsün ABŞ tərəfinə keçməsinə səbəb oldu.
Hərbi Analiz