Ancak İznik İmparatorluğu’nun hükümdarı II. Theodore Laskaris, Moğollarla karşı karşıya geldiğinde askeri güçten çok zekâsını ve diplomasiyi kullanmayı tercih etti.
1257 yılında Moğol hükümdarı Hülâgû Han, Romalıların (yani İznik İmparatorluğu’nun) Moğol üstünlüğünü tanımasını ve Moğol hükümdarlarına boyun eğmesini isteyen bir elçilik gönderdi.
İmparator II. Theodore Laskaris ise bu talebe oldukça kurnaz bir şekilde karşılık verdi.
Tarihçi Nicholas Morton’un aktardığına göre Theodore, Moğol elçileri sınır bölgesine ulaştığında onları doğrudan sarayına götürmek yerine, uzun ve dolambaçlı bir güzergâhtan geçirilerek huzuruna getirilmelerini emretti.
Bunun amacı, elçilere İznik İmparatorluğu’nun gerçekte olduğundan çok daha büyük ve güçlü olduğu izlenimini vermekti.
Bununla da yetinmedi. Yol boyunca çok sayıda iyi silahlanmış askerî birlik konuşlandırıldı.
Böylece Moğol elçileri, imparatorluğun gerektiğinde büyük miktarda askerî güç seferber edebileceğini düşünmeye teşvik edildi.
Kısacası Theodore, Moğollara açıkça meydan okumadan onlara şu mesajı vermeye çalışıyordu:
“Biz kolayca ezilebilecek bir devlet değiliz.”
Sonuçta İznik İmparatorluğu, Moğollarla tamamen çatışmaya girmek yerine diplomatik bir uzlaşma yolunu seçti.
Moğol üstünlüğünü bir ölçüde kabul eden, ancak Bizanslıların kendi açısından “eşitlerin ittifakı” gibi sunabileceği bir ilişki ortaya çıktı.
Üstelik İzniklilere, Moğolların diğer bazı bağlı devletlerine kıyasla oldukça avantajlı şartlar sağlandı.
1260 yılına gelindiğinde, Roma topraklarını Moğol tehditlerinden koruyan bir anlaşma da resmen onaylandı. Bu ittifakın sağladığı siyasi ortam sayesinde Theodore Laskaris ve daha sonra VIII. Mikhail Palaiologos, Antakya’da bir Roma (Rum) patriğinin yeniden kurulmasını destekleyebildiler.
Antakya’daki Haçlı devleti ise zaten Moğol üstünlüğünü kabul etmiş durumdaydı.
Bu durum oldukça ilginç bir tablo ortaya çıkarıyordu: İznik İmparatorluğu Moğolların üstünlüğünü kabul etmiş görünse bile, aynı zamanda kendi çıkarlarını koruyor ve Moğollarla kurduğu ilişkiyi diplomatik bir araç olarak kullanıyordu.
Aslında her iki taraf da bu ilişkiden istediğini alabiliyordu.
Moğollar açısından İznik, kendi nüfuz alanındaki bir devlet olarak görülebiliyordu. İznikliler açısından ise bu ilişki, doğrudan bir teslimiyet yerine bir ittifak ve karşılıklı çıkar ilişkisi olarak sunulabiliyordu.
Üstelik elde edilen tavizler ve kazanılan siyasi avantajlar, İzniklilerin kendilerini tamamen boyun eğmiş bir devlet gibi görmelerini de engelliyordu.
Bu nedenle meseleye yalnızca “İznik Moğollara teslim oldu” şeklinde bakmak biraz fazla basit kalıyor.
İznik İmparatorluğu, Moğolların gücünü kabul ederken aynı zamanda kendi bağımsızlığını, çıkarlarını ve siyasi ağırlığını mümkün olduğunca korumayı başardı.
Bence bu olay, İznik İmparatorluğu’nun neden bu kadar dikkat çekici olduğunu çok güzel gösteriyor.
Askerî ve ekonomik açıdan kendisinden çok daha büyük güçlerin arasında sıkışmış olmasına rağmen, yöneticileri diplomasi, strateji ve devlet aklıyla ağırlıklarının çok üzerinde bir etki yaratmayı başardılar.
İznik İmparatorluğu’nun yöneticilerinin, daha güçlü ve istikrarlı bir Bizans İmparatorluğu’nun kaynaklarına sahip oldukları bir dönemde neler başarabileceklerini düşünmek bile gerçekten ilginç.
Kaynak: Nicholas Morton, The Mongol Storm: Making and Breaking the Medieval Near East
Yazan: @RomeInTheEast (Twitter/X)
Moğollara “Hayır” Demek Ölüm Cezası Olabilirken: İznik İmparatorluğu’nun Kurnaz Diplomasisi
Moğollar döneminde, Moğol hükümdarlarının taleplerine “hayır” demek çoğu zaman ölümcül sonuçlar doğurabiliyordu.
Gökşin Khatun