Damal Türkmenleri, Ardahan’ın Damal ilçesi ve çevresinde yaşayan, Dadalı Türkmenleri adıyla da bilinen Alevi Türkmen topluluğudur. Maraş yöresiyle tarihî bağları bulunan Türkmenler; yöresel ağız özellikleri, Alevi-Bektaşi gelenekleri ve geleneksel kıyafetleriyle Anadolu Türkmen kültürünü yaşatıyor.
Damal Kaymakamlığının tarihçesine göre bölgedeki Türkmenlerin yerleşimi, Akkoyunlu döneminde Maraş’tan gelen Dulkadirli topluluklarına dayanıyor. Ilgar ve Cin dağlarını yaylak olarak kullanan bu topluluklar, zamanla Damal çevresinde köyler kurmuş. Yörede bugün de Maraş ağzına yakın özelliklerin görülmesi, bu tarihî bağın dikkat çekici izlerinden biri.
Damal Türkmenlerinin inanç hayatında cem, semah, zakirlik ve dede-talip ilişkisi önemli bir yer tutuyor. Yaşar Kalafat’ın alan araştırmasında, topluluğun Bektaşi ve Hüseynî kollarından söz ediliyor. Dedelerin Çorum, Sivas, Gaziantep ve Maraş yöreleriyle bağlantıları, Damal’ın Anadolu Aleviliği içindeki yerini de gösteriyor.
Bu kültürün en görünür örneklerinden biri, Türkmen kadınlarının renkli başlıkları, boncukları ve kat kat giysileri. Kıyafet ve süslemelerdeki farklılıklar, yaş ve medeni durum gibi özellikleri de yansıtabiliyor. Kadınların bu giysileri küçük bebeklere uyarlamasıyla yapılan Damal bebeği ise yöresel giyim kültürünün yeni kuşaklara aktarılmasına katkı sağlıyor.
Maraş’tan Ardahan yaylalarına uzanan bu geçmiş, bugün Damal’ın dilinde, cemlerinde ve kadınların el emeğinde yaşamaya devam ediyor.
Kaynakça:
• Damal Kaymakamlığı, “Tarihçe”.
• Yaşar Kalafat, “Dadalı Türk Halk İnançları”.
• Emine Erdoğan, “Geleneksel Türkmen Giysili ‘Damal Bebeği’”, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 2023.
Türk Benlik