Ən yeni tarix. Maraqlı faktlar.
1973-cü ilin mart ayında Rostov-na-Donu şəhərində baş verən hadisələr sovet dövrünün ən səs-küylü cinayət işlərindən birinə çevrilib.
Bir neçə il ərzində şəhərdə silsilə şəkildə törədilən silahlı qarətlər, qətllər və xüsusi hazırlanmış silahlardan istifadə edilməsi hüquq-mühafizə orqanlarının qarşısında ciddi problem yaradıb.
Sonralar “Fantomaslar” adı ilə tanınan cinayətkar qrupun fəaliyyəti beş ildən artıq müddət ərzində davam edib və yalnız 1973-cü ildə keçirilən xüsusi əməliyyat nəticəsində dayandırılıb.
Cinayətkar qrupun formalaşması
Qrupun əsas üzvləri Vladimir və Vyaçeslav Tolstopayatov qardaşları olub. Onlar Rostovda adi fəhlə ailəsində böyüyüblər.
Ataları zavodda, anaları isə şəhər xəstəxanasında tibb işçisi kimi çalışıb.
Lakin qardaşların gənclik illərindən etibarən qanunla problemləri yaranıb. Döyüşlərdə iştirak etmələri, xırda oğurluqlar və xuliqanlıq onların cinayət mühitinə daxil olmasına şərait yaradıb.
1961-ci ildə Vladimir Tolstopayatov quldurluq ittihamı ilə həbs edilib və bir neçə il islah müəssisəsində cəza çəkib.
Həbsxana onun davranışını dəyişdirmək əvəzinə, kriminal mühitlə əlaqələrinin möhkəmlənməsinə səbəb olub.
Sonrakı illərdə Vyaçeslav Tolstopayatov da cinayətkar dairələrlə əlaqə qurub.
Qardaşların gələcək fəaliyyətinə təsir göstərən əsas şəxslərdən biri Sergey Samasyuk olub.
O, artıq kriminal təcrübəyə malik olub və cinayətlərin əvvəlcədən planlaşdırılmasının, təhlükəsizlik sistemlərinin zəif nöqtələrinin öyrənilməsinin vacibliyini yaxşı başa düşüb.
Samasyukun fikirləri Vyaçeslav Tolstopayatovun dünyagörüşünə ciddi təsir göstərib.
O, cinayətlərin təsadüfi deyil, əvvəlcədən hesablanmış və texniki baxımdan hazırlanmış şəkildə həyata keçirilməli olduğunu anlayıb. 1967-ci ildən sonra qardaşların ətrafında uşaqlıq dostları Vladimir Qorşkov da peyda olub.
Beləliklə, gələcək cinayətkar qrupun əsas nüvəsi formalaşıb. Qrupun fəaliyyətində ən diqqətçəkən məqamlardan biri gizli emalatxananın yaradılması olub.
1967–1968-ci illərdə Rostovun kənar ərazilərindən birində yerləşən evin zirzəmisində xüsusi emalatxana təşkil edilib.
Emalatxananın girişi divarda yerləşdirilmiş və xüsusi mexanizmlə hərəkət etdirilən güzgünün arxasında gizlədilib.
İlk qarətlər və zorakılığın artması
1968-ci ilin yazında qrup ilk ciddi silahlı qarətini həyata keçirib. Hədəf şəhərin mərkəzində yerləşən zərgərlik mağazası olub.
Maskalı şəxslər mağazaya daxil olaraq qısa müddət ərzində qiymətli əşyaları götürüblər.
Hadisə zamanı mühafizəçi müqavimət göstərməyə çalışıb və Vladimir Tolstopayatov tərəfindən güllələnib.
Mühafizəçi hadisə yerində həyatını itirib.
Bu hadisə qrupun fəaliyyətində dönüş nöqtəsi olub. Bundan sonra cinayətlərin xarakteri daha da ağırlaşıb.
Növbəti beş il ərzində qrupun 14 silahlı qarət törətdiyi bildirilir. Onların hədəfləri arasında zərgərlik mağazaları, pul saxlanılan müxtəlif müəssisələr və inkassator avtomobilləri olub.
Qrupun üzvləri gündəlik həyatda isə özlərini adi fəhlələr kimi göstəriblər.
Vladimir rəsmi olaraq limanda fəhlə işləyib, Vyaçeslav isə zavodda çilingər kimi fəaliyyət göstərib.
Onlar işə gedib, əməkhaqqı alıb və həmkarları ilə adi münasibətlər saxlayıblar.
Bu, onların uzun müddət şübhə doğurmadan fəaliyyət göstərməsinə imkan verib.
Quldurlar oğurlanmış pulların xərclənməsində də ehtiyatlı davranıblar. Qrup üzvləri bahalı avtomobillər və digər diqqətçəkən əşyalar əldə etməyiblər.
Pulun böyük hissəsi gizli yerlərdə saxlanılıb, müəyyən hissəsi isə silahların və digər avadanlıqların hazırlanmasına sərf edilib.
1972-ci ilə qədər Rostov milisində qrupun müəyyənləşdirilməsi üçün xüsusi əməliyyat qrupu yaradılıb.
İstintaqçılar başa düşüblər ki, qarşılarında adi quldurlar deyil, cinayətləri əvvəlcədən planlaşdıran və izlərini minimuma endirməyə çalışan təşkilatlanmış dəstə dayanıb.
Qrup, demək olar ki, maddi sübut buraxmayıb. Şahidlər əsasən maskalı şəxsləri gördüklərindən onların xarici görünüşünü dəqiq təsvir edə bilməyiblər.
Kustar üsulla hazırlanmış silahlardan istifadə edilməsi isə ballistik ekspertizanın işini çətinləşdirib.
Araşdırmada mühüm dönüş təsadüfi müşahidə nəticəsində baş verib. Qarətlərdən birinin şahidi cinayətkarlardan birinin xüsusi yerişini xatırlayıb.
Həmin şəxsin sol ayağında müəyyən axsaqlıq olduğu müəyyənləşdirilib.
Hüquq-mühafizə əməkdaşları ayaq xəsarətləri olan şəxslərin məlumatlarını araşdırmağa başlayıblar.
Nəticədə Vladimir Qorşkovun adı diqqət çəkib və o, müşahidəyə götürülüb.
Müşahidə zamanı Qorşkovun Tolstopayatov qardaşları ilə müntəzəm görüşdüyü müəyyənləşdirilib.
Bundan sonra əməliyyat tədbirləri bütün qrup üzvlərinə qarşı genişləndirilib.
Milis əməkdaşları onların görüşlərini, hərəkətlərini və əlaqələrini araşdıraraq gizli emalatxananın yerini də müəyyənləşdiriblər.
1973-cü ilin əvvəlində qrupun yeni və daha böyük qarət hazırladığı barədə məlumat əldə edilib.
Hədəfin Rostov vilayətinin böyük univermaqlarından biri olduğu və kassada külli miqdarda pulun saxlanılmasının planlaşdırıldığı müəyyənləşdirilib.
15 mart 1973-cü ildə hüquq-mühafizə orqanları univermağın ətrafında gizli şəkildə yerləşdiriliblər.
Binanın yaxınlığındakı mövqelər nəzarətə götürülüb, əməliyyatçılar isə mülki geyimdə ticarət zalında yerləşdiriliblər.
Qardaşlar və Vladimir Qorşkov silahla binaya daxil olduqdan sonra onların qarşısına milis əməkdaşları çıxıb. Silahların yerə qoyulması tələb edilib, lakin cinayətkarlar müqavimət göstəriblər.
Nəticədə atışma başlayıb. Qrup üzvləri mağazanın yardımçı hissələrindən birinə çəkilərək iki qadın işçini girov götürüblər. Bir neçə saat davam edən danışıqlardan sonra cinayətkarlar vəziyyətlərinin ümidsiz olduğunu başa düşərək girovları azad edib təslim olublar.
Onlar çoxsaylı silahlı milis əməkdaşlarının nəzarəti altında həbs ediliblər. “Fantomaslar” dəstəsinin işi üzrə istintaq uzun müddət davam edib.
1975-ci ilin dekabrında keçirilən məhkəmə prosesində əsas təqsirləndirilən şəxslər özlərini günahkar hesab etməyib və əməllərinə görə peşmanlıq nümayiş etdirməyiblər.
Vladimir Qorşkov isə istintaqla əməkdaşlıq edərək təqsirini qəbul edib. Məhkəmə nəticəsində Vladimir və Vyaçeslav Tolstopayatov qardaşları ilə Sergey Samasyuk barəsində ən ağır cəza tətbiq edilib. Vladimir Qorşkov isə istintaqa göstərdiyi əməkdaşlıq nəzərə alınaraq uzunmüddətli azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilib.
1976-cı ilin martında Tolstopayatov qardaşları və Sergey Samasyuk barəsində çıxarılmış hökm icra olunub.
Beləliklə, Rostov şəhərində uzun müddət fəaliyyət göstərmiş silahlı cinayətkar qrupun tarixinə son qoyulub.
İlkin Nəcəf.