Qədim Yunanıstanda, e.ə. 431-ci ildə Afina dövlət xadimi Periklin Peloponnes müharibəsinin ilk ilində həlak olmuş döyüşçülərin ictimai dəfn mərasimində söylədiyi bu müraciət tarixə "Periklin Qəbirüstü Nitqi" (və ya Periklin dəfn nitqi) kimi düşmüşdür. Tarixçi Fukididin "Peloponnes müharibəsi tarixi" əsərində qorunub saxlanılan bu nitq, təkcə ölənlərin xatirəsini yad etmir, həm də Afina demokratiyasını, azadlığı və vətəndaşlıq borcunu vəsf edən dünya tarixinin ən böyük ritorik şahəsərlərindən biri sayılır
Perikl nitqinə adət olunduğu kimi birbaşa döyüşçüləri tərifləməklə başlamır. O, əvvəlcə həmin döyüşçülərin canlarını fəda etdikləri Afina dövlətinin quruluşunu və azad mühitini tərifləyir:
"Bizim dövlət quruluşumuz qonşularımızın qanunlarının təqlidi deyildir; biz başqalarından nümunə götürmürük, əksinə, özümüz başqalarına nümunə oluruq. Hakimiyyət azlığın deyil, çoxluğun əlində olduğu üçün bu quruluş Demokratiya adlanır. Qanun qarşısında fərdi mübahisələrdə hamı bərabərdir. İctimai həyatda kimisə fərqləndirərkən onun mənşəyinə deyil, qabiliyyətinə və layiqliyinə baxılır. Yoxsulluq heç bir vətəndaşın dövlətə xidmət etməsinə, tanınmamasına mane olmur..."
Perikl izah edir ki, Afina əsgərləri kor-koranə yox, yaşadıqları azad və gözəl həyatı qorumaq üçün könüllü olaraq ölümə gediblər:
"Biz gözəlliyi sadəlikdə (və ya ifrata varmadan), müdrikliyi isə iradəni zəiflətmədən sevirik. Sərvətdən lovğalanmaq üçün deyil, iş görmək üçün bir vasitə kimi istifadə edirik. Bizdə yoxsulluğu etiraf etmək ayıb deyil, ondan qurtulmaq üçün heç bir iş görməmək ayıbdır. Biz hesab edirik ki, dövlət işlərindən uzaq duran insan sadəcə öz işi ilə məşğul olan adam deyil, o, faydasız fərddir.""Bax, bu cür möhtəşəm şəhər uğrunda bu insanlar canlarını fəda etdilər, çünki onun onlardan qoparılmasını istəmirdilər. Və onların ardınca gələn hər bir kəs bu şəhər üçün əzab çəkməyə hazır olmalıdır."
Nitqin ən təsirli və zamanı qabaqlayan hissəsi qəhrəmanların xatirəsinin harada yaşaması ilə bağlıdır:
"Bu insanlar canlarını fəda etməklə elə bir şöhrət qazandılar ki, o əsla qocalmayacaq. Onların məzarı təkcə torpaq altında qazılan yer deyil, insanların yaddaşıdır. Çünki şərəfli insanların məzarı bütün dünyadır. Onların xatirəsi təkcə doğma yurdlarında daşa həkk olunmuş yazılarda deyil, həm də yad ellərdəki insanların qəlbində, yazılmamış xatirələrdə yaşayır."
Perikl sağ qalan vətəndaşları və şəhid ailələrini qürurlu olmağa səsləyərək nitqini bu tarixi cümlələrlə tamamlayır:
"İndi siz də onları özünüzə nümunə götürün. Bilin ki, xoşbəxtlik azadlıqdan, azadlıq isə cəsarətdən doğur. Müharibənin gətirdiyi təhlükələr qarşısında geri çəkilməyin... Şəhərimizin əzəmətinə görə fərəhlənərkən unutmayın ki, bu şəhəri şərəf hissini uca tutan, borcunu bilən və döyüş meydanında məğlubiyyəti ən böyük rüsvayçılıq sayan cəsur insanlar qurublar."Bu nitq bu gün də dünyada vətənpərvərlik, xalq idarəçiliyi və fədakarlıq mövzusunda yazılmış və danışılmış ən güclü siyasi manifestlərdən biri sayılır.
TEREF