İki bin yıl önce, Ege ile Akdeniz’in kucaklaştığı bu fırtınalı yarımadada, Knidos’un köpüklü dalgalara bakan sokaklarında bir kadın yürüdü. Başında bir tacı yoktu. Ne kılıç kuşandı ne de orduları ölüme sürükledi. Fakat öyle derin, öyle nahif bir iz bıraktı ki taşların hafızasına, Knidos Meclisi sırf onun adı için toplandı; yüzlerce el aynı anda, tek bir kalbin çarpıntısıyla göğe yükseldi.
​Adı Lykaithion’du.
​Varlıklı bir hanedanın gölgesinde doğmuştu belki; fakat onu asırların ötesinden bugüne taşıyan şey elindeki servetin büyüklüğü değil, o serveti yaşadığı toprağın ruhuna üfleyebilme erdemiydi. Antik dünyanın euergetes dediği, varlığını halkının saadetine adayan o asil ruhlardan biriydi. Knidos’un bağrında atan kalbi hisseden, kentine sevdalı bir kadın…
​Maviye açılan Küçük Tiyatro, Knidos’un nefes alıp verdiği, şiirle ve trajedilerle yankılanan kalbiydi. Yıllar taşları aşındırıp zaman tiyatroyu sessizliğe gömdüğünde, Lykaithion uzattı elini. O görkemli yapıyı sıfırdan inşa ettirmedi belki ama yıkılmaya yüz tutan basamaklarına, zamana direnen ruhuna yeniden hayat verdi. Finanse ettiği büyük restorasyonla, tiyatronun kalbinde kendi cömertliğini ilmek ilmek dokudu.
​Onun sevdası sadece taşlara değil, o taşların üzerinde çınlayan seslereydi. Şarabın ve coşkunun tanrısı Dionysos adına düzenlenen yarışmaları, şenlikleri kendi imkanlarıyla besledi. Sanatın, coşkunun ve inancın harmanlandığı o sahnede Lykaithion, parasını biriktiren değil, onu kentin ruhuna bağışlayan bir iyilik abidesine dönüştü.
​Ve bir gün, Knidos’un kent meclisi toplandı.
​Gündem tek bir isimden ibaretti: Lykaithion.
​Mermer sıralarda oturan temsilciler, bu kadının erdemini ve kente olan sarsılmaz bağlılığını konuştu. Teklif oylamaya sunulduğunda, rüzgar bile durup dinledi sanki. Birer birer yükseldi eller. Yazıtların taşında hala yankılanan o ifadeyle: “Mecliste el kaldırılarak kabul edildi.”
​Fakat Knidos’un adalet anlayışı bununla yetinmedi; karar damos’a, yani doğrudan kentin kalbine, halka götürüldü. Bir kez daha kalktı eller. Tek bir şüphe, tek bir itiraz yükselmedi. Hiç karşı oy yoktu. Knidos, tarih boyunca az görülen bir tutkuyla, evladının önünde saygıyla eğilmişti.
​Karar sıradan bir teşekkürün çok ötesindeydi. Lykaithion taçlandırılacak, Dionysos şenliklerinin coşkulu kalabalığı önünde adı bağıran bir gururla anılacak ve bronzdan yahut mermerden bir heykeli kentin en güzel köşesine dikilecekti. Kararın takibi için Nikephoros adında bir Knidoslu görevlendirildi.
​Hayal edin o günü…
Denizden imbat esiyor. Tiyatronun basamakları iğne atsan yere düşmeyecek kadar dolu. Şenlik coşkusu dorukta. Bir görevli öne çıkıyor ve mermere kazınacak olan o kararı gür sesiyle okuyor. Belki Lykaithion da o kalabalığın içinde, adsız bir gölge gibi durmuş, adının alkışlarla gökyüzüne yükselişini dinliyordu…
​Her fani gibi Lykaithion da vakti gelince bu dünyadan göçtü. Knidos’un iki limanını da kucaklayan o heybetli yarımadadaki anıtsal mezarına defnedildi. Yanına devasa lahitler, heykeller ve meclisin onun hakkında aldığı kararların mermer kopyaları kondu. Ailesi ve halkı, adeta geleceğin karanlığına bir çığlık atmak istemişti: “Bu kadını unutmayın!”
​Sonra zaman, o acımasız örtüsünü Knidos’un üzerine serdi. Tiyatro boşaldı, Dionysos şenliklerinin meşaleleri söndü, Lykaithion’un adını haykıran dudaklar toprağa karıştı. Mezar, asırlarca derin bir uykuda kaldı.
​Ta ki 1858 baharında, Charles Thomas Newton’un kazma darbeleri o toprağı yeniden aralayana dek… Toprağın altından heykeller ve meclis kararları yeniden gün ışığına çıktı; fakat bu hatıraların büyük kısmı yurtlarından koparılıp İngiltere’ye taşındı. Bugün o meclis kararının bir parçası, British Museum’da 1859,1226.766 envanter numarasıyla soğuk bir camın arkasında duruyor. O mezardan çıkarılan zarif kadın heykeli de yine aynı müzenin koridorlarında bir gölge gibi bekliyor.
​Oysa bugün, Knidos’un Küçük Tiyatrosu’na gidip de Akdeniz’in rüzgarını yüzünüzde hissettiğinizde, o taşların arasında yalnızca imparatorların gururunu ya da mimarların dehasını görmezsiniz. O taşlarda, varlığını kentine armağan eden asil bir kadının ayak izleri vardır.
​Knidoslular onun unutulmasını istememişlerdi; adını mermere kazıdılar, heykelini diktiler, hatırasını ebedi kıldılar. Ve aradan geçen iki bin yıla rağmen, bugün biz hala onun adını fısıldıyorsak…
​Demek ki Knidos Meclisi’nin aldığı o karar, zamana yenilmedi.
​Lykaithion hala yaşıyor.
Sedat Kaya