Tarix boyu bu varlıqların obrazı böyük dəyişikliklərə uğrayaraq günümüzdəki fantastik ədəbiyyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Elflərin yaranması, təkamülü və mifoloji kökləri bir neçə əsas mərhələyə bölünür:
1. Etimoloji Kökləri: "Parıldayan Varlıqlar"
"Elf" sözünün kökü Proto-German dilindəki albiz ("ağ", "parıldayan") sözünə dayanır. Bu termin Köhnə Skandinaviya dilində álfr, Qədim İngilis dilində isə ælf formasına çevrilmişdir. Adından da göründüyü kimi, onlar ilk yarandıqları dövrdə işıq saçan, saf və ilahi varlıqlar kimi təsəvvür edilirdilər.
2. Skandinaviya Mitologiyasında İlk Təsəvvürlər
Skandinaviya mifoloji mətnlərində (məsələn, Böyük Edda və Kiçik Edda əsərlərində) elflər yarı-tanrı statusunda olan təbiət ruhlarıdır. Skandinavlar elfləri iki əsas qrupa ayırırdılar:
• İşıq Elfləri (Ljósálfar): Göydə, Alfheim diyarında yaşayır, günəşdən daha parlaq və gözəl görünüşə malikdirlər. Təbiət və bərəkət tanrısı Freyrin himayəsindədirlər.
• Qaranlıq Elfləri (Dökkálfar): Yeraltında yaşayır, qaranlıq və çirkin görünüşə sahibdirlər. Mifologiyada bəzən cırtdanlarla (qnomlarla) eyniləşdirilirlər.
3. Ölülərin Ruhları və Əcdad İnancı
İlk elf əfsanələrinin yaranma səbəblərindən biri də əcdadların ruhlarına hörmət inancı idi. Skandinavlar inanırdılar ki, ölən bəzi mühüm şəxslər və krallar öz qəbir təpələrində (kurqanlarda) elflər kimi yenidən doğula və öz qəbilələrini qorumağa davam edə bilərlər.
4. Orta Əsrlər Xristianlığı və Folklorun Dəyişməsi
Xristianlığın Avropada yayılması ilə elflərin xarakteri dəyişdi. Kilsə tərəfindən bütpərəstlik qalığı elan edilən elflər getdikcə kiçik, hiyləgər və bəzən zərərli varlıqlara (pərilər, piksilor, cinlər) çevrildilər.
• Xəstəliklərin səbəbi: Orta əsrlər İngiltərəsində insanlarda və heyvanlarda qəfil yaranan daxili və ya psixoloji xəstəliklərin "elf oxları" (elf-shot) tərəfindən törədildiyinə inanılırdı.
• Uşaq oğruları: Folklora görə, elflər insan uşaqlarını oğurlayır, yerinə isə öz xəstə və ya zəif uşaqlarını buraxırdılar.
5. Müasir Elf Obrazı: J.R.R. Tolkien İnqilabı
Bu gün bildiyimiz uzunboylu, müdrik, incə, ox atmaqda usta və ölümsüz elf obrazını yaradan şəxs J.R.R. Tolkien olmuşdur. Tolkien qədim Skandinaviya mifologiyasını araşdıraraq, elfləri pəri nağıllarındakı kiçik varlıq səviyyəsindən çıxarmış, onları "Üzüklərin Rəbbi" və "Silmarillion" əsərlərində xüsusi dilləri, tarixləri və mədəniyyətləri olan asil bir irq kimi yenidən formalaşdırmışdır.
Gülnar Abbasova