Asya'nın kalbinde, Doğu Türkistan'ın Taklamakan Çölü yakınlarındaki Tarim Havzası’nda yapılan arkeolojik kazılar, tarihin bilinmeyen sayfalarını aydınlatan muazzam keşiflere sahne olmuştur. Bu keşiflerin en dikkat çekicilerinden biri, 1980 yılında Lolan (Lou-lan) antik kenti yakınlarında bulunan ve "Lolan Güzeli" (Beauty of Loulan) olarak adlandırılan mumyadır. Yaklaşık 3800-4000 yıl öncesine, yani M.Ö. 1800'lü yıllara tarihlenen bu kadın mumyası, bozulmamış hatları, uzun kirpikleri ve dönemin giyim kültürünü yansıtan kıyafetleriyle sadece arkeoloji dünyasını değil, antropoloji ve tarih bilimini de derinden sarsmıştır. Lolan Güzeli, bulunduğu coğrafyanın çok ötesinde bir öneme sahip olup, bölgenin en eski yerleşik kültürlerinin kökenine dair çok önemli ipuçları barındırmaktadır.
Lolan Güzeli’nin fiziksel özellikleri ve beraberinde gömüldüğü nesneler, onun kökeni hakkında uzun yıllar süren tartışmaları beraberinde getirmiştir. İlk bakışta Avrupai (Kafkasoid) hatlara sahip olması nedeniyle Batılı araştırmacılar tarafından bölgeye dışarıdan gelen bir topluluğa ait olduğu iddia edilse de, yapılan derinlemesine kültürel ve genetik incelemeler çok farklı bir gerçeği ortaya koymuştur. Lolan Güzeli'nin üzerindeki keçe giysiler, başındaki kuş tüyü eklentili başlık ve yanına bırakılan örgü sepetler, doğrudan Avrasya bozkır kültürünün, yani proto-Türk (erken Türk) topluluklarının yaşam tarzını yansıtmaktadır. Nitekim ünlü Türkolog ve tarihçiler, Tarim mumyalarının dokuma tekniklerinin ve kıyafet kültürünün, Altay ve Tanrı Dağları çevresindeki erken dönem Türk boylarının (Afanasievo ve Andronovo kültürleri) sanatı ve giyim tarzıyla birebir örtüştüğünü ortaya koymuştur. Çin kaynaklarında da bu bölgenin kadim sakinleri "Di" veya "Hu" gibi adlarla anılan ve Türklerin ataları olarak kabul edilen göçebe/yarı göçebe topluluklardır. Antropolojik olarak Avrasya'nın bu geçiş kuşağında yaşayan proto-Türklerin fiziksel yapısı (Andronovo tipi), hem europid hem de mongolid hatların harmanlandığı bir yapı sunmaktadır; bu durum Lolan Güzeli'nin morfolojik yapısını ve onun özbeöz bu toprakların, yani kadim Türk yurdunun bir parçası olduğunu açıkça kanıtlamaktadır.
Lolan Güzeli, binlerce yıl boyunca çöl kumlarının altında bozulmadan günümüze ulaşarak, Doğu Türkistan coğrafyasının tarih boyunca hangi kültürün egemenliğinde olduğunu gösteren sessiz ama en güçlü tanıklardan biri olmuştur. Batı merkezli tarih anlayışının bölgeyi Türklerden soyutlama çabalarına karşın, nesnel arkeolojik veriler ve kültürel süreklilik, Lolan Güzeli ve onun ait olduğu topluluğun erken dönem Türk kültür dairesine ait olduğunu gözler önüne sermektedir. Sonuç olarak Lolan Güzeli, sadece estetik bir arkeolojik buluntu değil, Asya’nın derinliklerinde Türk varlığının ve medeniyetinin köklerinin ne kadar eskiye dayandığını ispatlayan tarihi bir belgedir.
Kaynaklar
Mair, Victor H. (2000). The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West. Thames & Hudson.
Saray, Mehmet (2002). Doğu Türkistan Tarihi. Kitabevi Yayınları.
Taşağıl, Ahmet (2013). Kök Tengri'nin Çocukları: Avrasya Bozkırlarında İslam Öncesi Türk Tarihi. Bilge Kültür Sanat.
Mallory, J. P. & Mair, Victor H. (2008). The Tarim Mummies and the Origins of the Indo-Europeans and Tokharians. Journal of Indo-European Studies
Yeliz Kılıçaslan