Şah İsmayıl Səfəvi, 16-cı əsrin əvvəllərində Azərbaycan türkcəsini sadəcə bir xalq dili olmaqdan çıxararaq onu Səfəvilər imperiyasının rəsmi dövlət, ordu və ədəbiyyat dili səviyyəsinə yüksəltmişdir.
Orta əsrlər Şərqində ərəb və fars dillərinin hakim olduğu bir dövrdə, türk dilinin rəsmi status qazanması üçün güclü bir siyasi iradəyə ehtiyac var idi. 1501-ci ildə Səfəvilər dövlətini quran Şah İsmayıl, Azərbaycan türkcəsini dövlətin rəsmi dili elan edərək milli dövlətçilik və dil tariximizdə yeni bir dövr başlatdı.
Şah İsmayılın ana dilinə xidmətləri iki əsas istiqamətdə qruplaşdırılır:
Siyasi və Hərbi Sahə: Səfəvi sarayında, orduda (Qızılbaş tayfaları arasında) və xarici dövlətlərlə diplomatik yazışmalarda rəsmi olaraq Azərbaycan türkcəsindən istifadə olunurdu.
Ədəbi Sahə: Şah İsmayıl "Xətai" təxəllüsü ilə ana dilində möhtəşəm əsərlər yaratmışdır. Onun "Divan"ı, "Dəhnamə" və "Nəsihətnamə" poemaları bədii dilimizi canlı xalq dilinə və aşıq poeziyasına yaxınlaşdırmışdır. O, həmçinin türk dilli sənətkarları sarayda himayə edərək ədəbi mühiti canlandırmışdır.
Şah İsmayıl Xətai, ana dilini milli kimliyin və dövlətçiliyin ən başlıca rəmzinə çevirməyi bacarmışdır. Onun "Dilimiz, qeyrətimiz, vətənimiz" nəsihəti dildən bir vətən qalası kimi istifadə etdiyinin sübutudur. Bu gün danışdığımız müstəqil Azərbaycan dilinin tarixi və hüquqi bünövrəsi məhz Səfəvilər dövründə qoyulmuşdur.
Oqtay Əfəndiyev – "Azərbaycan Səfəvilər Dövləti", Bakı, 2007. (Dövlət və saray dili haqqında).
Professor Bəkir Çobanzadə – "Şah İsmayıl Xətainin dili haqqında" tədqiqat əsəri. (Dilin qrammatik təhlili).
İskəndər bəy Münşi – "Tarix-i Aləmara-yi Abbasi". (Dönəmin ilkin tarixi mənbəsi).
Şah İsmayıl Xətai – "Əsərləri" (I-II cildlər), Bakı, 2005. (Orijinal fərmanlar və poeziya mətnləri).
Günel Hasanova